Ana səhifə

Kalp hastaliklari ve psiKİyatri


Yüklə 18.04 Kb.
tarix12.05.2016
ölçüsü18.04 Kb.
K

ALP HASTALIKLARI VE PSİKİYATRİ

Kalp-Damar hastalıkları gelişmiş ülkelerde en yaygın sağlık sorunu olup aynı zamanda da en sık ölüm sebeplerindendir. Amerika’ da her yıl 1.5 milyon insan kalp krizi geçirmektedir ve 45-64 yaş grubu erkeklerdeki ölümlerin yüzde 40 ’ı kadınlardaki ölümlerin yüzde10’ u kalp krizinden olmaktadır. Öte yandan depresif hastaların yüzde 40’ ında ölüm sebebi kalp-damar hastalıkları olarak bildirilmiştir.


Yüksek tansiyon olan hastalarda depresyonun eşlik etmesinin ölüm oranını arttırdığı ileri sürülmektedir.

Kalp sağlığımız ile duygusal ve zihinsel durumumuz arasındaki karşılıklı ilişki ve etkileşim tarih boyunca bilinmektedir. İbn-i Sina nabzımızın duygularımızı yansıttığını ortaya koymuştur. Heyecanlar ve ruhsal zorlanmaların kalbe etkisini hepimiz biliriz.

Günlük yaşantıda, üzüntü, öfke,heyecan ve gerginliğin kalp ve damar sistemindeki etkisini ve yansımalarını (çarpıntı,nefes darlığı, tansiyon yükselmesi, ateş basması...vs.) yaşarız. Konunun bilimsel çalışmasından çok önce, kalp ve duygulanımlar arasındaki yakın ilişki şiirlere, yazılara konu olmuştur.

“Zihnin acı veya zevk veren, umut veya korku veren her duygulanımı kâlbe uzanır.”


Çağdaş tıp ve psikiyatrideki gelişmeler beyin, psikososyal zorlanmalar, duygulanımlar ve kalp arasındaki ilişkiyi ve bu ilişkinin mekanizmasını klinik ve deneysel olarak ortaya koymuştur. Psikokardiyoloji bu ilişkiyi inceleyen bir disiplindir. Kalp hastalıkları ve kardiyak cerrahi girişimlerinde ortaya çıkan psikolojik durumların tanı ve tedavisi ile uğraşan psiko-kardiyoloji, liyezon psikiyatrisi bilim dalı hizmet yelpazesi içinde bir alt disiplindir.

Kalp hastalarının konsültasyon liyezon psikiyatrisi, kalp hastalıkları ve kalp-damar cerrahi ekibi ile işbirliği içinde ortak ele alınması tanı, ayırıcı tanı ve tedavide çok önemlidir.

Psikiyatrik bozukluklar kalp-damar hastalığı olan kişilerde bir komplikasyon ya da eştanı bir durum olarak sık görülür. Psikiyatrik sendromların bazılarında (yaygın anksiyete bozukluğu, panik bozukluğu,depresyon, somatoform bozuklukları) kalp-damar sistemi ile ilgili belirti ve bulgular, klinik tablonun görünümünü oluşturmaktadır.

Kalp-damar sistem hastalıklarının bir kısmının belirti ve bulguları da, psikiyatrik sendromlardaki belirti ve bulgularla kesişir. Bazı klinik tablolarda ise kardiyak ve ruhsal belirtiler iç içedir ve tablonun kardiyolojik durumla mı, ruhsal durumla mı ilişkili olduğunu ayırmak güçlük yaratabilir. Giderek bu her iki raharsızlık türlerinin ayırıcı tanısı ve tedavilerinin de birbirlerinin seyrini değiştirmeleri önem kazanmıştır.

Tıbbi servislerde en sık rastlanan yakınmalardan biri göğüs ağrısıdır. Bir çok panik bozukluğu veya depresyonu olan hasta da, göğüs ağrısı ile acil kliniklere başvurmaktadır. Kalp-damar hastalığı belirtisi düşünülen göğüs ağrılı hastaların yüzde 30’unun kalp damarlarının normal olduğu saptanmıştır.

Panik bozukluğu belirtisi olarak göğüs ağrısından yakınan hastalarda, belirgin psikososyal zorlanma bildirilmiştir. Panik bozukluğu olan ve çarpıntı, kalpte sıkışma, ağrı gibi kalp hastalığı belirtisi olan hastalarda, olmayanlara göre kalp hastalığı daha fazladır. Ayrıca bilinen kalp hastalığı olanlarda, panik bozukluğu daha fazladır. Kalp-damar hastalığı olduğu anjio ile de tespit edilen hastaların yüzde 6’ sı panik bozukluğu tanısı da almışlardır.

Kardiyolojide yapılan bir çalışmada hastaların yüzde 6’sında panik bozukluğu saptanmış, bu vakaların yüzde 40-60 iskemik kalp hastalığı da birlikte saptanmıştır. Panik ataklar iskemiyi ve dolayısıyla göğüs ağrısını arttırırken, bu durumda gene anksiyeteyi etkileyerek panik atakları arttırır ve bir kısır döngü oluşmuş olur.




Kalp Hastalığı Da Depresyona Neden Oluyor!

Kalp hastalarında psikiyatrik bozukluklar da görülebiliyor. Anksiyete bozuklukları,depresyon, nöropsikolojik bozukluklar, somatizasyon bozukluğu (Bedenselleştirme), psikoseksüel bozukluklar bunlardan bazıları…

Bu durumlarda ortaya çıkan psikiyatrik bozuklukların gelişiminde hem sinir sistemi işlev bozukluğu, hem de zihinsel, algısal, düşünsel, duygusal süreçlerle ilgili bozukluklar rol oynar. Kalp-damar hastalığıyla ilgili ilaçlar ve cerrahi girişimler mental değişikliklere neden olabildiği gibi, psikiyatrik ilaçların da normal ve patolojik kalp-damat işlevlerine etkilerini bilmek gereklidir.

Kişilik özellikleri psikososyal zorlanmalar gibi depresyonla ilişkili değişkenler kişiyi nöro-endokrin ve psikosomatik mekanizmalarla kalp-damar hastalığa yatkın hale getirebilir.


Stresli yaşam olaylarına ve depresyona eşlik eden nöroendokrin süreçler kalp-damar hastalıkları riskini arttırırlar. Psikolojik ve duygusal zorlanmalar otonom sinir sistemi yoluyla ve limbik hipofizer ekseni etkileyerek doğrudan kardiyovasküler sistemi etkiler. Heyecanlara kalp basıncı ve kalp hızı değişikliklerinin eşlik ettiği bilinmektedir.

Ayrıca depresyonda adrenalin, kortizol ve nörokimyasal salgı değişiklikleri kalbi etkiler. Öğrenilmiş çaresizlik, zorlanılan durumu kontrol edememe, bundan sakınamama durumlarında kortizolün arttığı eskiden beri bilinmektedir. Sürekli zorlanma, çaresizlik algısı serotonin duyarlılığını arttırmaktadır.

Duygusal zorlanmalar, yoksunluklar ve özellikle kayıp ile depresyon arasında ilişki vardır. Tekrarlayan zedeleyici, uyaranlar karşısında çaresiz kadınlarda adrenalin, noradrenaline adrenal 17-OH-C artmaktadır.

Agresyon ile sempatik sinir sistemi uyarılması kanda noradrenalin ve renin düzeyleri ve kan basıncı arasında ilişki bildirilmiştir. Zorlanma ve çaresizlik durumlarında idrar katokulin artışı bildirilmiştir. Zorlayıcı yaşam durumlarıyla baş etmek durumunda kalan insanlarda özellikle erkeklerde sempatik adrenomodüler sistemin uyarıldığı bilinmektedir.

Katakolominler kalpte miyokardial hücreler ve ileti dokusunda etkide bulunur. Uyarılma artar. Kardiyakaritmi eşiği düşer. Zorlayıcı yaşam olayları sempatik sinir sisteminde aşırı u yarılmaya yol açar.

Zorlanmayla birlikte çaresizlik, çözümsüzlük duygusugelişirse kalp krizi ive ani kardiyak ölüm riski artar. Kalp kasının aynı anda yüksek düzey katakolimin ve kortisolün etkisine maruz kalması bu riski arttırır.

Hastalığın kendisi, hastanın bedeninde ve duygusal yaşamında, hayatında ve yaşam biçimin-de ciddi değişikliklere neden olur. Nüks endişesi ciddi bir stres kaynağıdır. Bazı davranışların bırakılması (sigara kullanımı) ve yeni davranış kalıplarının (diyet ve fiziksel faaliyetler) edinilmesi gerekir.

Fiziksel kapasitenin azalması, hastalığın iş, ev, sosyal yaşamı ve cinsel faaliyetleri etkiler. Hasta bir tür varoluşsal psikolojik ızdırap yaşar. Hastalık ve tedavilerin sebep olduğu objektif kısıtlama ve engeller kadar, hastanın bu kısıtlamalara ilişkin algı ve yorumu da depresyon gelişiminde etkilidir.

Son olarak da, bir çok çalışmada; sosyal desteğin yetersiz olmasının, yaşam stresi, iş yükü ve A tipi davranış biçimi özellikleri arasında sabırsızlık, saldırganlık, yüksek başarı dürtüsü, zamanın bir tür yetmediği duygusu, sürekli gelişme ve yükselme tutkusu vardır.

Batı kültürün de A tipi davranış özellikle körüklenir. A tipi davranışın özellikle ifade edilmeyen hostilite ve kızgınlık gibi özelliklerin kalp hastalığı ile ilişkili olduğu vurgulanmaktadır. Sonuç olarak hostilite ve kızgınlık kalp hastalığına yatkınlığa yol açan nöroendokrin ve kardiyovasküler yanıtların tekrarlayan ve artan oranda sürekli oluşmasına yol açarak risk yaratacaktır.


KALP HASTALIĞI IÇİN PSİKOLOJİK RİSK FAKTÖRLERİ Kalp hastalığı için birtakım risk faktörleri vardır. Bunlar; kişilik özellikleri,düzensiz yaşam, stres, ani yaşam değişiklikleri, kayıp, A tipi kişilik özellikleri, kalp hastalıkları ve özellikle kalp krizi, psikiyatrik bozuklukların en fazla geliştiği hastalıklardandır.

Kalp krizi geçiren hastalar bir dizi zihinsel ve davranışsal uyum süreçleri yaşar. Kalp krizi geçiren hasta için en önemli tehlike, belirtilerin başlamasıyla hastaneye varış arasında geçen süre aralığının uzamasıdır.

Kalp krizinden ölümlerin %56-80’ i ilk 4 saat içinde olurken, kişinin kendi yararına enerjik bir yol izlemesini engelleyen yadsıma savunma mekanizmasıdır. Yadsıma basit anlamda kişisel tehlikenin yok sayılmasıdır. Kalp krizinin başlangıcında ciddi psikolojik zorlanma söz konusudur. Bunun temelinde ölüm korkusu vardır.
Kalp krizi bir kayıp tepkisine ve yeterlilik-değerlilik duygusunun zedelenmesine yol açar. Bir anlamda kalple birlikte benlik (ego)’da enfarktüs ve zedelenme yaşamaktadır. Göğüs ağrısı yakınması ve kalp krizi şüphesi ile koroner bakım ünitesine yatırılan bir hastada kaydedilen davranış kalıpları; kaygı ,inkâr, depresyon şeklinde bir seyir izlemektedir. Bu hastalarda kaygı gelişmesinin beklenen ya da doğal oluşu tedavi ve bakım gereksinimini reddettirmez. Sebebi ne olursa olsun, kaygıya sonuçta psikopatolojik ve nörofizyolojik değişiklik ve bozukluk eşlik eder.

Kaygılı bir hastada otonom sinir sistemi aktivitesi bozulmuştur. Kaygılı durum kalp üzerinde ayrıca bir yüklenmeye yol açar. Hastalığın tedavisini olumsuz etkiler. Kaygı ve panikten sonra inkâr davranışı ön plana geçer. İnkâr, hastalığın anlam ve öneminin yarattığı kaygıya karşı bir savunmadır. Hasta bir kalp krizi geçirdiğine inanmaz. Hastaneye yatışa itiraz eder, bazen de durumu felâketçi yorumlar. İnkârdan sonraki aşama depresyon gelişimidir.

Kişi yaşam amaçları, duygusal yatırım alanları, ilgi alanları, programladığı uğraş ve hedeflerin, gerçekleşmeyeceği endişesini duyar. Gerçek kayıplar ya da hasta tarafından algılanan kayıp endişeleri, kaybedilen işlevler ya da işlev kaybı endişesi, cinsel yeterlilik endişesi, iş, ev ve sosyal etkinliklerini yürütemeyeceği kaygısı, kişide narsistik, zedelenmeye yol açar.

Kayıp tepkileri yanında geçmişe ilişkin suçluluk düşünceleri gelişebilir. Depresif dönemden sonra ise kişilik değişiklikleri dikkati çeker. Bu değişikliklerin bir çoğu, hastalık öncesi çoğunlukla baskılanan kişilik özelliklerinin abartılı şekilde ön plâna çıkması şeklindedir. Bazı hastalar kendilerinin hasta olmadığını ispat etme çabasına girerler. Sağlık için zararlı her türlü aktiviteyi ısrarla sürdürürler. Bazıları ise tam tersine her şeyden vazgeçici bir tutum geliştirirler. Yaşamaktan, mücadele etmekten vazgeçerler.

Bir diğer savunma biçimi de, kardiyak nöroz ve hipokondri gelişimidir. Bu hastalar tüm dikkat, enerji ve duygularını kalp bölgesine odaklaştırırlar. Normal sınırlar içindeki en ufak fizyolojik değişikliği kalp krizi şeklinde yorumlarlar, doktor doktor dolaşırlar. Bir çok kalp hastası yoğun bakımda kendini emniyette hisseder ve servise alınınca başlangıçta kaygılar artar.

Ameliyat olan hastalarda ise tam tersine servise alınınca kaygıları azalır. Kalp damar hastalıklarında başlangıç döneminde kaygı ve panik raharsızlığı, orta ve geç dönemde depresyon rahatsızlığı ortaya çıkar.



Bu kısır döngü içinde en önemli noktalardan biride kalp hastalarında ilaç seçimidir. Kullanılan ilaçların etki, yan etki ve diğer ilaçlarla etkileşimi iyi bilinmeli ve deneyimli bir hekim tarafından yapılmalıdır.


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©anasahife.org 2016
rəhbərliyinə müraciət