Ana səhifə

Findik raporu figen kutkan ziraat Mühendisi aralik-2002


Yüklə 0.58 Mb.
səhifə1/6
tarix05.05.2016
ölçüsü0.58 Mb.
  1   2   3   4   5   6
T.C.

TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI

ARAŞTIRMA PLANLAMA VE KOORDİNASYON KURULU BAŞKANLIĞI

   


FINDIK RAPORU

 

Figen KUTKAN



Ziraat Mühendisi

ARALIK-2002

 

İÇİNDEKİLER



I-GİRİŞ

II-ÜRETİM

1-Dünya Fındık Üretimi

2-Türkiye Fındık Üretimi

III-TÜKETİM

1-Dünya Fındık Tüketimi

2-Türkiye Fındık Tüketimi

IV-TİCARET

1-Dünya Fındık Ticareti

A-Dünya Fındık İhracatı

B- Dünya Fındık İthalatı

2-Türkiye Fındık Ticareti

A-Türkiye Fındık İhracatı

B- Türkiye Fındık İthalatı

V-STOK DURUMU

1-Dünya Fındık Stoku

2-Türkiye Fındık Stoku

VI-FİYATLAR

1-Dünya Fiyatları

2-Türkiye Fiyatları

A-Destekleme Alım Fiyatları

B- Maliyet Fiyatları

C- Borsa Fiyatları

VII-KABUKLU FINDIK ALIM FİYAT TEKLİFLERİ

1-Maliyete göre

2-Pariteye göre

3-TEFE’ye göre

4-Dövize göre

VIII-MEVZUAT

I- GİRİŞ  

   Yoğun olarak Karadeniz Bölgesinde yetiştirilen fındık, bugün ülkemizin 33 ilinde üretilmektedir. Ekonomik olarak 395 bin aile yaklaşık 540 bin hektar alanda fındık üretimiyle uğraşmakta olup, bu da tahminen 2 milyon nüfusa tekabül etmektedir. Fındık üretimi yapan işletmelerin %61’inin, başka bir ifade ile 240 bin işletmenin (Trabzon, Giresun ve Ordu illerinde) tek geçim kaynağını fındık oluşturmaktadır. 1991 tarım sayımı sonuçlarına göre ortalama fındık işletme genişliği 14.5 dekar olup, toplam işletmelerin %48’i 20 dekarın altında, %97’si ise 100 dekarın altındadır. Ülkemizdeki ortalama işletme büyüklüğü (59 dekar) dikkate alındığında fındık işletmelerinin (bahçelerinin) 4 kat daha küçük olduğu görülmektedir.

   Dünya fındık üretiminde ilk sırada yer alan ülkemiz dünya üretiminin yaklaşık % 70 ini oluşturmaktadır.Ülkemizdeki dikim alanlarındaki artışa paralel olarak üretimde meydana gelen artış ve özellikle İtalya ve İspanya’ nın üretimi artırması Dünya fındık üretimini artırır iken tüketimde çok fazla artış olmaması (Gelişmiş ülkelerde nüfus artışı negatif olmaktadır) bazı yıllar ülkemizde büyük miktarda fındık stoklarının oluşmasına neden olmakta ve ülke ekonomisi bu durumdan olumsuz etkilenmektedir.

   Beslenmemizde önemli bir yeri olan fındık günlük yaşantımızda çok geniş şekilde tüketilen bir yiyecek olmamakla birlikte, çerez olarak , çeşitli işlenmiş şekillerde ve birçok yiyeceğe katılarak tüketilmektedir.

        Fındık kabuğu ülkemizde çoğunlukla yakacak maddesi olarak kullanılmaktadır. Oysa fındık kabuğu çeşitli sanayi kollarında (Kontralit , Sunta , Yer Muşambaları, Plastik, Boya, Parlatma Yağı v.s.) hammadde olarak çok rahat kullanılabilir.

   Fındık dünyada en çok aranan kuru meyve özelliğini yıllardan beri korumaktadır.Kuru meyveler arasında kullanım alanı % 35 civarında olan fındığın yaklaşık % 75 i ülkemizden ihraç edilmektedir.

   Yıllardan beri ülkemizin geleneksel ihraç ürünlerinden olan fındıkta, 1995 yılında 185 bin ton iç fındık ihraç edilerek 590 milyon dolar, 1996 yılında 143 bin ton iç fındık ihraç edilerek 443 milyon dolar, 1997 yılında 138 bin ton, iç fındık ihraç edilerek 621 milyon dolar, 1998 yılında 137 bin ton iç fındık ihraç edilerek 579 milyon dolar, 1999 yılında 121 ton iç fındık ihraç edilerek 443 milyon dolar, 2000 yılında 112 bin ton iç fındık ihraç edilerek 367 milyon dolar, 2001 yılında ise 174 bin ton iç fındık ihraç edilerek 485 milyon dolar döviz girdisi sağlanmıştır.

   Ülke ekonomisi için bu kadar önemli olan fındıkta çözülemeyen bazı sorunlar bulunmaktadır. Yıllardan beri uygulanmakta olan destekleme politikaları fındık alanlarının aşırı genişlemesine neden olmuş, kanun ve yönetmeliklerde belirtilen alanların dışındaki alanlara üretim kaydırılmıştır. Üretimdeki artış iç ve dış talepten fazla olduğu yıllarda fındıkta büyük sıkıntılar yaşanmakta ve alımlarda görevlendirilen kuruluş olan Fiskobirliğin elinde stoklar oluşmaktadır. Ayrıca üretim ve tüketim dengesinin üretim lehine bozulması dış piyasalarda büyük çapta fiyat düşmelerine neden olmaktadır. Çeşitli kuruluşlardan edinilen bilgilere göre ülkemiz yaklaşık yılda 400 bin ton kabuklu fındık ihraç edebilmektedir. İç tüketimde de 40-50 bin ton kullanıldığı düşünülürse yıllık toplam talep yaklaşık 440- 450 bin ton olmaktadır. Üretimin bu miktarın üstüne çıkması sürekli sorun yaratmaktadır. Soruna kalıcı çözüm; üretim alanlarının belli miktarlara çekilmesiyle sağlanabilir. Bu amaç doğrultusunda Bakanlığımız fındık alanları üzerinde bir çalışma yapmış ve yaklaşık 100 bin hektar alanda yönetmelik dışı fındık bahçesinin bulunduğunu tespit etmiştir. Bu alanların sökümü için Bakanlar Kurulu Kararı çıkartılmasına rağmen kaynak yokluğundan dolayı çalışma henüz başlatılamamıştır. Ayrıca yeni dikimlerde ayrı bir kararnameyle 13 ille sınırlandırılmıştır.

        24 Nisan 2001 tarih ve 24382 sayılı Resmi Gazete’de Fındık Alanlarının Tespitine ve Sökülen Fındık Bahçeleriyle Birlikte yerine Alternatif Ürün Yetiştireceklerin Desteklenmesine Dair 2001/2218 sayılı Kararı yayımlanmıştır. Ancak bu Kararı yürürlükten kaldıran ve 24 Nisan 2001 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe giren 2001/3267 sayılı Fındık Alanlarının Tespitine Dair Bakanlar Kurulu Kararı 27 Kasım 2001 tarih ve 24596 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Fındık Üretiminin Planlanması ve Dikim Alanlarının Belirlenmesi ile Fındık Yerine Alternatif Ürün Yetiştirmeyi Tercih Eden Üreticilerin Desteklenmesine Dair Esas ve Usuller Hakkındaki Yönetmelik 11 Ocak 2002 tarih ve 24637 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

II- ÜRETİM

1- DÜNYA FINDIK ÜRETİMİ

   Dünyada fındık bütün kıtalarda yetiştirilmekle birlikte üretimin en fazla olduğu yer Asya kıtasıdır ( Kuzey Anadolu Bölgesi).

   Türkiye’nin dışında ticarete yönelik üretim yapan ülkeler; İtalya ve İspanya dır. ABD, Rusya, Yunanistan, Çin, İran, Romanya ve Portekiz’de de fındık yetiştirilmesine rağmen, üretimin az olması nedeniyle dünya ticaretinde söz sahibi değildirler.

        Tablo 1’de Dünya fındık üretimi ve başlıca üretici ülkeler verilmiştir.



TABLO 1 : DÜNYA FINDIK ÜRETİMİ VE BAŞLICA ÜRETİCİ ÜLKELER (1000 Ton)

ÜLKELER

1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

TÜRKİYE

520

305

490

455

446

410

580

530

470

625

İTALYA

100

75

127

120

120

98,7

127,6

138,7

119

120

İSPANYA

23

12

24

15

6,5

25

16,5

27,8

17,8

26,2

ABD

20

34

20

35

17

42,6

14

36,3

20,4

43,5

DÜNYA

656

425

694

633

613

600

767

802

691

875

KAYNAK: Gill and Duffus Ediple Nut Market Repots No:133, DİE,TKB,FAO, ve Fiskobirlik

   Tablo 1’in incelenmesinden görüleceği gibi Dünya fındık üretiminde Türkiye’nin payı son yıllarda %66-%78 arasında değişmektedir. Tablodaki ülkelerin dışında fındık üreten ülkeler arasında İran (11 bin ton), Fransa (5 bin ton) ve Yunanistan (2,5 bin ton) gelmektedir.



2- TÜRKİYE FINDIK ÜRETİMİ

        Dünya fındık üretiminde ilk sırayı alan ülkemizde fındık tarımı yapılan bölgeler üç gruba ayrılmaktadır.

        1- I.Standart Bölge : Artvin, Rize, Trabzon, Giresun ve Ordu.

        2- II. Standart Bölge : Samsun, Sinop, Kastamonu, Zonguldak, Bolu, Sakarya ve Kocaeli.

        3- Çerezlik Bölge :İstanbul ve Bursa başta olmak üzere 25 ilimizi kapsar.

        I.STANDART BÖLGE: Artvin, Rize, Trabzon, Giresun ve Ordu illerinin sahil kesiminde dar bir şerit içerisinde uzanmaktadır. Bu bölge aynı zamanda eski fındık üretim bölgesi olarak adlandırılır. Bu bölgede verim daha düşük, üretim dalgalanmaları da diğer bölgelere göre daha fazladır. Bölgedeki en kaliteli fındık Giresun’ da yetişmektedir.

        II. STANDART BÖLGE : Samsun ilinin Terme ilçesinden başlayarak Kocaeli iline kadar devam eden sahil şeridini kaplar. Bu bölgede denize paralel yüksek dağlar bulunmadığından, fındık iç kısımlara kadar yayılmıştır. Bu bölgede fındık üretiminin geçmişi 40-50 yıla dayanmaktadır. Dolayısıyla bu bölgedeki bahçeler daha genç ve daha düzenlidir. Bölgedeki fındık bahçesi verimleri I.Standart bölgeye göre daha yüksektir (arazi yapısının daha düz ve toprak derinliğinin daha fazla olması gibi nedenlerle). Verimin yüksek oluşu dikim alanlarının bölgede artmasına neden olmuştur.

        ÇEREZLİK BÖLGE : Çerezlik üretim yapan iller ülkemizin çeşitli bölgelerine yayılmıştır. Bu illerimizde yetiştirilen fındıkların dış ticaret yönünden pek fazla değeri yoktur. Üretildikleri il veya çevresindeki iller tarafından taze veya çerezlik olarak tüketilmektedir.



   Tablo 2’de ülkemizde fındık dikim alanları ve üretim miktarları verilmiştir.

TABLO 2: FINDIK DİKİM ALANLARI VE ÜRETİM MİKTARLARI

YILLAR

DİKİM ALANI

(1000 Ha.)

DİK.ALANI İNDEKSİ

ÜRETİM MİKTARI(Ton)

ÜRETİM İNDEKSİ

1950

205

100

26.057

100

1960

256

125

58.470

224

1965

274

134

62.000

238

1970

288

140

255.000

979

1975

387

189

317.000

1.217

1980

428

209

250.000

959

1985

473

231

180.000

691

1990

514

262

375.000

1.439

1994

540

263

490.000

1.880

1995

540

263

455.000

1.746

1996

540

263

446.000

1.712

1997

540

263

410.000

1.573

1998

540

263

580.000

2.226

1999

540

263

530.000

2.034

2000

540

263

470.000

1.804

2001

540

263

625.000

2.398

KAYNAK: DİE, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı

        Tablo 2’nin incelenmesinden görüleceği gibi 50 yıllık dönemde fındık dikim alanları yaklaşık 2.5 kat artış göstermişken, aynı dönemde üretimdeki artış yaklaşık 200 kat olmuştur.

        Fındık dikim alanlarındaki gelişmelere baktığımızda;

        I.Standart Bölge (Ordu, Giresun,Trabzon, Rize, Artvin) 1960 yılında toplam fındık alanının yaklaşık %90 ‘ını oluşturur iken, 2001 yılında dikim alanı 380 bin hektara çıkmasına rağmen toplam alan içindeki payı %70’e düşmüştür.

   II.Standart bölge (Samsun ve batısında kalan Karadenize sahili olan iller Kocaeli dahil) ; toplam fındık dikim alanlarının 1960 yılında yaklaşık 30 bin hektar alanla %10’unu oluşturur iken, 2001 yılında bu miktar 160 bin hektara çıkarak toplam alanın % 30’unu oluşturmuştur.

   Fındık üretimindeki gelişmeye baktığımızda;

        I.Standart Bölgede 1960 yılında 45 bin tonluk üretimle toplam fındık üretiminin yaklaşık %78’ini oluştururken, bu oran 2001 yılında %62’ye düşmüştür.

        II.Standart Bölgede ise 1960 yılında 13 bin tonluk üretimle toplam fındık üretiminin %22’sini oluştururken bu oran 2001 yılında %38’e çıkmıştır.

   Ülkemizdeki fındık üretiminin artmasına II.Standart Bölgedeki alan artışı ve dolayısıyla bölgedeki üretim artışı neden olmuştur. Ayrıca bu bölgede verim I.Bölgeye göre daha fazladır.

   2844 sayılı fındık yasası gereği, 28 ilde yapılan ve fındık üreticilerinden alınan beyannamelerin değerlendirilmesi sonucunda ülkemizde 394.934 çiftçi ailesinin, 540.584 hektarlık alanda fındık yetiştirdiği saptanmıştır.



TÜRKİYE’DE İŞLENMİŞ FINDIK ÜRETİMİ

   Ülkemizde iç fındığı işleyerek mamul hale getirme çalışmalarına 1963-64 sezonunda başlanmıştır. Fındık işleme sanayiinin ürünleri üç gruba ayrılmaktadır.



  • Birinci Jenerasyon ürünler ; Kavrulmuş, beyazlatılmış, kıyılmış, dilinmiş toz ve ezme fındık çeşitleri.

  * İkinci Jenerasyon ürünler ; Fındık füreleri, krokanlar ve nugatlar.

   * Üçüncü Jenerasyon ürünler ; Fındık filipsleri, fındık drajeleri ve araştırması süren diğer ürünler.

   Son yıllara kadar sadece kabuklu ve iç fındık ihraç eden ülkemiz, fındık sanayiinin gelişmesi sonucu işlenmiş fındık ihracatına ağırlık vermeye başlamış ve bu oran toplam ihracatın yaklaşık %10’una ulaşmıştır.

        Tablo 3 de fındık kırma fabrikaları ve kapasite miktarları verilmiştir.



TABLO 3 : FINDIK KIRMA FABRİKALARI VE KAPASİTELERİ

 

İLLER


ÖZEL SEKTÖR

FİSKOBİRLİK

Fabrika Sayısı

Kapasite(Tonİç/8Saat)

Fabrika Sayısı

Kapasite(Tonİç/8Saat)

SAKARYA

21

840

2

25

DÜZCE

17

875

2

120
ZONGULDAK

6

270

-

-

SAMSUN

13

605

2

120

ORDU

41

1.898

4

100

GİRESUN

21

672

4

155

TRABZON

9

237

2

75

G. TOPLAM

128

5.397

16

595

KAYNAK : Ticaret ve Sanayi Odaları- FİSKOBİRLİK

   Bugün ülkemizde, ileri derecede fındık işleyen toplam 21 adet tesis bulunmaktadır.

   Tablo 4’de fındık işleme tesisleri ve kapasiteleri verilmiştir.

TABLO 4 : FINDIK İŞLEME TESİSLERİ VE KAPASİTELERİ


ANA MAMÜL GRUBU

Özel Sektör Kapasite (Ton/İç/Yıl)

Fiskobirlik Kapasite (Ton/İç/Yıl)

Kavrulmuş,Beyazlatılmış,Kısmen Kavrulmuş ve Kısmen Beyazlatılmış Fındık

 

165

Fındık Ezmesi ve Fındık Füresi

 

35

Fındık Unu, Kıyılmış ve Dilinmiş Fındık

 

52

Fındıklı sair mamuller(kakaolu, kakaosuz şekerli, şekersiz v.s)

 

8

TOPLAM

1950*

261

*Tüm işlenmişleri kapsamaktadır.

KAYNAK : Ticaret ve Sanayi Odaları- FİSKOBİRLİK

   Fındık işleme sanayiinin ürettiği yukarıda belirtilen ürünlere son derece önemle fiziksel ve kimyasal kalite kontrolü uygulanmakta ve bu ürünler el değmeden ambalajlanmaktadır. Ürünlerin çeşitleri günden güne çoğalmakta ve ambalajları geliştirilmektedir.

III- TÜKETİM

1- DÜNYA FINDIK TÜKETİMİ

   Fındığın temel gıda maddesi olmaması yanında fiyatının yüksek oluşu tüketimini oldukça sınırlamaktadır. Bu özelliğinden dolayı tüketim, genellikle kişi başına milli geliri çok yüksek olan Avrupa ülkelerinde fazladır.

   Fındık tüketen ülkelerde; fındığın %70’ini çikolata, %20’ sini şekerleme ve pastacılıkta, %10’unu ise kuru yemiş olarak değerlendirilmektedir.

   Dünya fındık tüketiminin hesaplanmasında fındık ihraç eden ülkelerin ihracat miktarları ile iç tüketimleri esas alınmıştır.

   Tablo 5’de Dünya iç fındık tüketimi verilmiştir.

TABLO 5 : DÜNYA İÇ FINDIK TÜKETİMİ (1000 Ton)


YILLAR

1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001
TÜKETİM

284,9

296,3

300,0

305,5

325,5

337,0

315,5

355,0

 

 

KAYNAK: Gill and Duffus Ediple Nut Market Repots No:133, Fiskobirlik

   Tablo 5’ den görüleceği gibi dünya fındık tüketimi 300 bin ton/iç civarındadır. Yukarıda da belirtildiği gibi fındığın temel tüketim maddesi olmaması fiyatının yüksek oluşu tüketimini belirleyen önemli faktörlerdir. Dolayısıyla ülkelerin gelişmişlik durumları ve fındık mamulü maddelerin tüketim alışkanlıkları tüketimi büyük ölçüde belirlemektedir. Üretici ülkelerin iç tüketimleri hariç tutulduğunda dünya fındık tüketiminin yaklaşık %95’lik bölümü Avrupada tüketilmektedir.

   Almanya ve Rusya en büyük tüketici ülkelerdir. Bu ülkeleri Fransa, İngiltere, Hollanda, Avusturya, İsviçre ve İskandinav ülkeleri izlemektedir.

        Tablo 6’da bazı ülkelerdeki kişi başına fındık tüketimleri verilmiştir.



TABLO 6 : KİŞİ BAŞINA FINDIK TÜKETİMİ (Gram./Kişi)

ÜLKELER

NÜFUS (Milyon)

1990

1993

1998

1999

2000

2001
ALMANYA

79,5

1.670

1.281

1.075

904

890

1.150

FRANSA

56,9

368

314

276

376

250

610

HOLLANDA

15,0

630

818

400

668

800

750

BELÇİKA

10,0

819

1.062

1.078

1.289

1.400

2.030

İNGİLTERE

56,4

146

173

158

138

160

130

AVUSTURYA

7,8

1.252

1.480

1.316

770

890

900

İSVİÇRE

6,9

1.716

2.096

1.791

1.349

1.820

1.730

KAYNAK:Gill and Duffus Ediple Nut Market Repots, K.F.M.İ.B., Fiskobirlik

        Tablo 6’nın incelenmesinden görüleceği gibi kişi başına fındık tüketiminde ilk sırayı Belçika alırken bu ülkeyi İsviçre ve Almanya izlemektedir.



2- TÜRKİYE’DE FINDIK TÜKETİMİ

        Zorunlu gıda maddesi olmaması, fiyatının yüksek olması, son yıllara kadar işlenmiş ürünlerin azlığı ve ikame ürünlerin çokluğu gibi nedenler ülkemizde fındık tüketimi sınırlı kılmıştır. Bundan dolayı küçük fiyat dalgalanmalarına karşı tüketim hacmi hemen duyarlılık göstermektedir. Diğer bir anlatımla fındığın talep esnekliği çok yüksektir.

   Fındık üreticisi ülke olmamıza karşın kişi başına fındık tüketiminde Avrupa ülkelerinin çok gerisindeyiz. Yıllık ortalama kişi başına tüketim 600 gr/iç tahmin edilmektedir.

   Tüketimin fazla olduğu iller; İstanbul, İzmir, Ankara ve Adana illeridir. Bu illeri Konya, Gaziantep ve çok sayıda Karadenizlinin yaşadığı Erzurum ili izlemektedir.



IV- TİCARET

1- DÜNYA FINDIK TİCARETİ

A- DÜNYA FINDIK İHRACATI

   Tablo 7’de Dünya fındık ihracatı ve başlıca ihracatçı ülkeler verilmiştir.



TABLO 7: DÜNYA FINDIK İHRACATI VE BAŞLICA İHRACATÇI ÜLKELER(Ton/İç)

YILLAR

TÜRKİYE

İTALYA

İSPANYA

DÜNYA

1982

113.410

29.123

2.488

146.477

1983

114.786

39.465

8.057

164.244

1984

138.458

28.568

5.747

174.098

1985

107.225

34.794

4.455

148.393

1986

136.855

20.529

4.436

166.920

1987

132.214

23.318

7.011

166.141

1988

157.197

33.500

5.795

198.996

1989

101.420

43.261

6.858

151.539

1990

195.645

30.284

3.605

229.534

1991

167.814

32.456

4.351

204.621

1992

171.427

21.486

1.899

194.812

1993

198.044

23.290

6.161

234.789

1994

186.250

16.000

5.500

213.250

1995

176.831

16.760

5.750

223.461

1996

143.282

20.272

3.233

183.476

1997

138.248

18.193

5.018

180.103

1998

136.881

16.014

3.268

172.092

1999

121.199

18.331

4.422

159.384

2000

112.129

14.691

5.326

152.562

2001

174.728

10.938

3.727

209.705
  1   2   3   4   5   6


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©anasahife.org 2016
rəhbərliyinə müraciət