Ana səhifə

Ecem derman


Yüklə 18.91 Kb.
tarix06.05.2016
ölçüsü18.91 Kb.
"BAŞKALDIR YA KULUM"

ECEM DERMAN

Sanat, gerçek sanat zulmün, şiddetin, tüketici oburluğun, insanca olmayan her davranışın karşısındadır. Çünkü bana göre ne olursa olsun her biçim sanatın birinci işi başkaldırıdır.”1 Yaptığı işi bir başkaldırı olarak gören Yaşar Kemal, birçok kitabında bu konuya ağırlıkla değinmiştir. Bunlardan biri 1955 basımlı "İnce Memed"dir. Bu kitapta, Çukurova’da yaşayan köy halkının ağalar, beyler ve bürokratlar tarafından ezilmesi ve bunlara karşı koyan İnce Memed’in hikayesi konu edilir. Başka bir örnek ise 1960 basımlı "Dağın Öte Yüzü" üçlüsünün ilk kitabı "Orta Direk"tir. Bu kitapta, maddi manevi olumsuz çevre koşullarına ve tabiat koşullarına göğüs germeye çalışan göçebe köylüler karşısında kendilerini düşünen, halkı önemsemeyen, ezen muhtar ve ağa vardır. Makalemde, bu kitaplardan yola çıkarak sosyolojik ve ekolojik anlam düzeyinde devlet-halk ilişkisi nasıldır, halkı başkaldırıya yönelten etkenler nelerdir, başkaldırıyla sonuçlanan durumda vahim olan halk mıdır yoksa devlet midir konularını tartışacağım.

“Hukuk”, “adalet”, “hak” ait olduğu toplumun yaşamı, hayat koşullarının şekillenmesinden önemli olan öğelerdir. Peki bu “adalet” sistemini yaratan ve uygulatan kimdir? İnce Memed romanında bu kişi, beylerin ve bürokratların desteğine sahip Abdi Ağa’dır. Halkını zor bir hayat sürdürmeye zorlayan yapı, aynı zamanda ondan olabildiğince yararlanır ve onu sömürür. Ezilen, sömürülen köy halkının aksine İnce Memed içinde bulunduğu durum karşısında sessiz kalmaz. Memed, bu durum karşısında başkaldırma cesaretine sahip azınlıktandır. İşte, bu insanlar arasında Memed, başkaldırının temsilcisidir. Neden başkaldırının temsilcisidir? Neden köy halkı bir bütün olup onları zor duruma sokan ve bırakan yapıya yani Abdi Ağa’ya karşı meydan okumaz? Pasif olan, kendini savunmayı bilmeyen ve dolayısıyla beceremeyen halk mecburiyetten bir kurtarıcıya, bir halk kahramanına ihtiyaç duyar. Köylü, bütün yapılanlara ve çekilenlere rağmen karşı koyamayacak kadar edilgendir. Onlar sessiz kaldıkça, onları ezen toplumsal üst grup güçlenir ve bu grubun çıkarcılık güdüsü daha da artar.

Bir toplum neden memnun olmadığı düzene başkaldırmaz veya başkaldıramaz? Bir toplumu pasifleştiren etken nedir? Korku; gözünü toprak hırsı bürümüş Ali Safa Bey’in hizmetindeki Kalaycı Osman gibi “Kalaycı, Ali Safa Bey’in elinde bir korku, bir yıldırma silahı kesildi. Dağda ne kadar ipten kazıktan kurtulmuş varsa başına topladı. Bir bela, bir afet gibi, Çukurova’daki Ali Safa Bey’e karşı gelen fıkaraların başına çullandı. Ali Safa Bey’in hasımlarının iflahını kuruttu.“2 Bu korkuyu yaratan tehditler adaletsizlikle sonuçlanır. Abdi Ağa, “Dörtte üçü bize birisi de döneye” diyerek hasılatın çoğunu kendisine alır. İki ucu keskin bıçak adaletsizliğin sonucu köy halkının yaşamlarının daha da kötüleşeceği korkusudur. Hegemonya sahibi Ali Safa Bey ve Abdi Ağa, zenginlik ve hakimiyet arzularından arındıkları zaman bu tehdit ortadan kalkar. “ Abdi Ağa yok artık. Elinizdeki öküzler sizindir. Ortakçılık mortakçılık yok. Tarlalar da sizindir. Ekin ekebildiğiniz kadar. Ben dağa da oldukça, bu böyle sürüp gidecek. Vurulursam başınızın çaresine bakarsınız.3 Eğer İnce Memed vurulursa, artık o köy halkını koruyacak bir “kahraman” olmayacaktır. Sonunda köy halkı yeni bir “kahraman” bulma çabası içinde bulunacaktır. Bunun yerine halk kendisi bu rolü sahiplense değişim daha da köklü ve sağlam olur. Değinilmesi gereken başka bir nokta ise intikam yoluyla Abdi Ağa’nın ölümüne sebep olmak bir başkaldırı değildir. Onun yerine halka tekrar ve tekrar hükmedecek, belki de daha da olumsuz şartlarda hükmedecek birisi her zaman olacaktır. Bu bir kökten çözüm değildir. Başkaldırıda amaç, Abdi Ağa’nın güç kaynağını kesmek yani değişimi sağlamak ve sağlamlaştırmak olmalıdır. Meydan okuma olarak düşünülen her hareket aslında bir başkaldırı değildir.

Toplumu yönetmeye, kendi kurallarına göre yaşamaya zorlayan bürokratların, devlet adamlarının gizlice o toplumun arkasından iş çevirmesi veya çevirmeye çalışması içinde bulunulan durumdan daha kötü değil midir? Orta Direk kitabında muhtar her sene köy halkına bilerek seçtiği işlenmesi zor, bozuk ve küçük tarlaları ayarlar ki ileriki zamanlarda olaylar menfaatine gelişsin. İşte bu tür durumlarda Çehov’un dediği gibi farkındalık önemlidir. “İnsanlara dürüstçe söylemek istediğim tek şey; ‘Şöyle bir kendinize bakın hayatlarınızın ne kadar kötü ve yavan olduğunu görün.’ Asıl önemli olan insanların bunu fark etmesi, çünkü fark ettiklerinde, büyük olasılıkla kendileri için başka ve daha iyi bir hayat yaratacaklar.” Köy halkı açısından “ Şu bizim muhtar, şu Hıdır Kahya’nın oğlu gibi bir iblisi lain bu yeryüzüne gelmemiştir. Hepiniz huyunu husunu bilirsiniz. Türlü deliğe türlü boyalara girer çıkar. Türlü türlü göz dağı verir. Her bir tarakta bir bezi var.”4 sözlerini ifade edecek kadar farkındalık bir yere kadar yeterlidir. Köy halkı her şeyin farkında olsa da muhtar devlettir. Bu yüzden hiçbir zaman tek bir vücut olup gerçekten olması gerektiği şekilde ayaklanamaz. Sadece düşünce olarak, zihinsel karşı olmak başkaldırı değildir. Başkaldırı, karşı olmanın eyleme geçirilmiş halidir. Etrafında gelişen olaylara göz yummayıp karşıt olduğun durumlarda ne kadar zor olsa da karşı olma hakkını kullanmaktır.

Halk aslında istediği her şeyi gerçekleştirebilecek güce sahiptir; ancak bunun farkında değildir. Halk, toplumsal üst gruptan sayıca üstün iken neden köy halkı sözünü dinletemez? İşte sorun bu. Ayaklanma, meydan okuma ne kadar çok amaçlansa da birliktelik sağlanamadığı için başarısız olunur, geç kalınır veya etkisiz kalınır.

Toplum, durumundan şikayetçi olup devleti suçlasa da, toplumun da suçnun olduğunu kabul etmek gerekir. Devletin insanlar üzerindeki hakimiyetini toplum içine sindirir. O zaman hüküm süren yapıyı bir anlamda şımartan toplum olmaz mı? Ancak feodal sistemden farksız bir şekilde, halk düzene karşı ayaklandığında, halk aktif bir role sahip olduğunda görevini yerine getirmeye başlar ve ayaklanma anlam kazanır. Bunları yapabilme becerisine sahip olmak toplum için bir umut kaynağı olmalıdır. Yaşar Kemal şöyle söylüyor: “İnsanlar böyle uyudukça, insanlar böyle zulüm altında inlemeyi kabul ettikçe insanlığın bir sinekten ne farkı olur. İnsanlar, eğer en küçük bir haksızlığa, bir zulme başkaldırmayı akıl etmezlerse, insanlık bundan böyle daha da beter hale düşecektir. Allah, başkaldır ya kulum demiş ve insan onun cennetine başkaldırmış. İnsan soyu başkaldırmayı yemek, içmek, yaşamak, uyumak, çocuk yapmak gibi bir yaşama biçimi yapmazsa bugünden de bin beter olacak, içi boşalacak, duymayı, düşünmeyi, sevmeyi, sevişmeyi, dostluğu, arkadaşlığı, göğün, yerin, kurdun, kuşun, akarsuyun, tanyerindeki ışığın, yürekteki sıcaklığını unutacak. Eeey insanoğlu başkaldır! diye bağırıyordu... Korkma! İçindeki o yüz bin yıllık ağanın, korkunun üstüne yürü! Ona başkaldır. Önce içindeki, yüreğindeki zinciri kopar, başkaldır. Sonra dünyanın bütün zincirlerini kır, tekmil kötülüklere başkaldır! İyilik getir. Getirdiğin iyilikler de, belki bir gün insanlar için kötülük olur, kendi iyiliğine de başkaldır! Allah sana büyük bir hazinesini, tek kıymetli varlığını armağan etti, yüreğindeki umudu verdi sana. Başkaldırman için umuttan daha değerli bir şey, bir silah veremezdi. Onun verdiği umutla, sen eğer başkaldırmayı öğrenseydin, ölümü bile yenerdin."5



Başkaldırı, umut gibi insanın bir parçası olmalıdır. Bireyin ezildiği veya haklarının yenildiği durumlar karşısında dimdik durup karşı çıktığını söyleyebilecek ve bunu her şartta savunabilecek cesareti yoksa, yemekten, içmekten yani yaşamaktan yoksun kalır. Zulüm altında geçen bir hayatı sürdürmek zaten yaşamak mıdır? Yaşar Kemal, hem yazdıklarında hem yaşamında, hem yazdıkları hem yaşamıyla başkaldırının en güçlü örneklerinden biridir .
Kaynaklar:

  • Yaşar Kemal, İnce Memed 4, Yapı Kredi Yayınları, 1. Basım, 2004, İstanbul.

  • Yaşar Kemal, İnce Memed Cilt 1, Yapı Kredi Yayınları, 2004, İstanbul.

  • Yaşar Kemal, Orta Direk, Yapı Kredi Yayınları, 9. Basım, 2011, İstanbul.

  • Yüksekova Haber, "Yaşar Kemal’e Prestijli Nişan", 17 Aralık 2011.


Sözcük Sayısı: 1167

1 "Yaşar Kemal’e Prestijli Nişan", Yüksekova Haber, 17 Aralık 2011

2 İnce Memed, Cilt 1, Yaşar Kemal, Yapı Kredi Yayınları, 2004, İstanbul, s. 314

3 İnce Memed, Cilt 1, Yaşar Kemal,Yapı Kredi Yayınları,2004, İstanbul, s.293

4 Orta Direk, Yaşar Kemal, Yapı Kredi Yayınları, 9. Basım, 2011, İstanbul, s.27

5 İnce Memed 4, Yaşar Kemal, Yapı Kredi Yayınları, 1. Basım, 2004, İstanbul, s.639


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©anasahife.org 2016
rəhbərliyinə müraciət