Ana səhifə

Bitkilerde ve Meyve Bahçesi Bitkilerinde Donma Hasarları Nasıl Engellenir? Dona / Donmaya Karşı Korunma Prensipleri


Yüklə 233.78 Kb.
səhifə4/7
tarix06.05.2016
ölçüsü233.78 Kb.
1   2   3   4   5   6   7

Donmaya Karşı Korunma İçin Su

Suyun donmaya karşı koruma olarak ısı tranferi gerçekleştirebileceği üç yol vardır. İlki radyasyon yoludur. Çevreleyen hava kütlesinden çok daha yüksek sıcaklığa sahip su, kuyulardan pompalanarak araziye verilir (jeotermik sıcak noktalarla birleştiği yerlerde bulunan kuyular hariç, Florida’da kuyulardan pompalanan suyun sıcakığı standart, yani 22C (72F)’tır). Su soğudukça, çevreleyen hava kütlesine enerji transfer eder, onu ısıtır. Böylece bitki üzerindeki sıcaklığı kritik sıcaklığın üzerinde tutar.


İkincisi konveksiyon yoludur. Bu yöntem öncekiyle benzerlik göstermesine rağmen enerjinin atmosfere radyasyon yoluyla aktarılması yerine burada enerji, direkt bitkiye transfer edilir. Su, bitki sıcaklığı ile suyun sıcaklığı arasında bir sıcaklık yaratacak şekilde daha soğuk olan bitkinin üzerine püskürtülür. Enerji, sıcaklığı daha yüksek olan sudan sıcaklğı daha düşük olan bitkiye aktarılır. Bitkinin içindeki yükseltilmiş enerji, sıcaklığı kritik noktanın üzerinde tutarak bitkinin sıcaklığını yükseltmektedir.



Üçüncü ve en etkili olan yol gizli erime ısısı yöntemidir. Gizli erime ısısı, bir maddenin faz değişimi sırasında absorbe edilen ya da ortaya çıkan ısıdır. Suyun sıvı halinden katı hale dönüşümü bu faz değişimine bir örnek gösterilebilir. Bu faz değişimi sırasında, suyun sıcaklığına göre değişiklik göstermeksizin, suyun her gramı 80 cal enerji açığa çıkarmaktadır (bu, moleküllerin katı maddenin kristal yapısındaki yerlerine kitlendiğinden, doğruca potansiyel enerjiyi azaltır, Miller, 1977).


Su bitkilerin üzerine püskürtülünce donarken, yani sıvı fazdan katıya dönüşürken, bitkilerin sıcaklığını kritik noktanın üzerinde tutmak üzere, gram başına 80 cal enerji serbest bırakmaktadır.

Isı enerjisi transferini gerçekleştirmek üzere sıcaklığı, ya bitkinin kritik noktasına ya da üzerine çıkarma düzenlemeleri için, herbirinde bir ya da daha fazla yol kullanılarak, bitkilere uygulanacak suyun yöntemleri araştırılmıştır.


Bu bitki metodlarının çoğunda bitkiye su sağlayacak sulama sistemleri kullanıllırken, bazı metodlarda özel ekipmanlar kullanılmaktadır.

Yağmurlama Sulama

Donmaya karşı korunma olarak en yaygın ve en etkili sulama çeşidi sabit yağmurlama sistemidir. Gizli erime ısısı ve düşük düzeyde ısı iletimi olmak üzere iki genel ilke üzerine kurulmuştur. Su direkt olarak bitkinin üzerine püskürtülmektedir. Isı enerjisinin iletimi (daha soğuk sıcaklığa sahip) bitkinin yüzeyine (daha yüksek sıcaklığa sahip) su tarafından gerçekleştirilmektedir. Gizli erime ısısı (1 gram su başına 80 cal), suyun sıvı fazdan katıya geçişiyle, bitki yüzeyinde donmasıyla üretilmektedir. Su sürekli olarak bitkiye uygulandığından, bitkinin sıcaklığının kritik sıcaklığın üzerinde olmasını düzenleyen gizli erime ısısının devamlılığı sağlanmaktadır. Sulama sistemi hazır bulunduğundan bu sistemin maliyeti oldukça düşüktür. Temel masrafı, suyun yağmurlama başlıklarına pompalanmasını sağlayan enerji oluşturmaktadır.


Yağmurlama sulaması ile donmaya karşı korunma olarak kullanılan yöntemlerden biri, yüksekte sabitlenmiş yağmurlama sistemidir. Bu yöntem çoğunlukla çilek gibi fazla büyümeyen, yüksek değere sahip bitkilerde kullanılmaktadır. Su devamlı olarak üstten uygulanarak yukarıda bahsedilen şekilde sıcaklığı ayarlamaktadır.

Dr. George Hochmuth tarafından yürütülen deneyler bu yöntemin, -10C (14F) atmosferik sıcaklık sırasında 6.4 mm/sa (0.1 inch/sa) suyun, sıcaklığı donma noktasına, 0C (32F), ya da üzerine çıkarttığını göstermektedir (Hochmuth, et. al., 1993). Ayrıca bu test, çiçeklerin sadece %6’sının, olgun meyvelerin ise sadece %15’inin donmuş olduğunu rapor etmektedir. Bu da gelecekteki ürünün %94’ünün ve varolan bitkinin %75’inin, tıpkı bitkiler gibi korunduğu anlamına gelmektedir. Bu bitkilerin karakteristiği olan büyüme yüksekliklerinin fazla olmamasından dolayı bitki dallarının kırılma potansiyeli oldukça düşüktür.




Mikro Yağmurlama Sulaması

Bir başka donmaya karşı korunma için yağmurlama sulama yöntemi mikro yağmurlama sulamasıdır. Bu yöntem meyve bahçeleri ya da boyu oldukça uzun bitkiler için kullanılmaktadır. Bu yöntem, üst kısımlarda ağır buz kütlelerinin oluşmasıyla büyük miktarda dalların kırılmasına neden olabilecek yüksekten yağmurlama sulamasına tercih edilmektedir. Mikro yağmurlama sulaması, küçük bir mikro yağmurlama aracılığıyla 0’dan 360 dereceye uzanan bir yağmurlama kalıbı ile düşük miktarda suyun toprak yüzeyine yakın olarak uygulanmasıdır.


Donmaya karşı korunma için 90 derecelik kalıpların en fazla etkiye sahip oldukları ortaya çıkmıştır (Rieger, et. al., 1986). Mikro yağmurlama suyu direkt olarak ağaç gövdesine püskürtecek biçimde yerleştirilmiştir. Yüksekten sulamada olduğu gibi su, ağaç gövdesine çarparak donup buza dönüşmekte ve gizli erime ısısını serbest bırakmaktadır. Rieger tarafından yürütülen deneylerde sıcaklık -1C (29F) olarak ayarlanmıştır; yukarıda ağaçların üzerinde mikro yağmurlama kullanıldığı yerlerde sıcaklığın -6C (21F) düşmesiyle buz oluşumu meydana gelmiştir. Bu deneyde kullanılan mikro yağmurlama başına uygulanan su miktarı, saat başı 84 litre (22 US galon) ile saat başı 38 litre (10 US galon) arasında değişmektedir.
Dr. Larry Parsons tarafından yürütülen bazı başka deneyler benzer sonuçlar göstermiştir. Mikro yağmurlama başına uygulanan su miktarının 20-100 litre arasında değiştiği deneyde ağaçlar, toprak seviyesinden iki metre yüksekliğe kadar korunmuştur (Parsons et.al., 1991).
Meyve bahçelerinde donmaya karşı korunma amacı mümkün olduğu kadar çok ağacı korumaya yöneliktir. Eğer ağaç gövdesi ve kök sistemi koruma altındaysa ağaç, yeniden ekilen bir bitkinin mahsül ürünü vermeden önce katetmesi gerektiği üç-beş aşamayı atlayarak büyük bir hızla yeniden büyüyecektir.






1   2   3   4   5   6   7


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©anasahife.org 2016
rəhbərliyinə müraciət