Ana səhifə

Bayrakları bayrak yapan üstündeki kandır, Toprak, eğer uğrunda ölen varsa vatandır


Yüklə 2.72 Mb.
səhifə9/17
tarix05.05.2016
ölçüsü2.72 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   17





4.3.2.3.Birleştirilmiş Sınıf Uygulaması Yapan Okul Sayıları



Birleştirilmiş Sınıf Uygulaması Yapan Okul Sayısı



Öğrenci Sayısı

Derslik Sayısı



Toplam İlköğretim Öğrenci Sayısına Oranı

Erkek

Kız

Toplam

74


1910

2073

3983

122

%16


70

60


50

40


30

20


10

0

BİRLEŞTİRİLMİŞ SINIFLAR



OKUL SAYISI DERSLİK SAYISI BİR DESLİĞE DÜŞEN ÖĞRENCİ SAYISI





4.3.3. Resmi Ortaöğretim Öğrenci ve Öğretmen Sayıları


YIL


OKUL TÜRÜ



OKUL SAYISI



ŞUBE SAYISI



ERKEK ÖĞRENCİ SAYISI



KIZ ÖĞRENCİ SAYISI



TOPLAM ÖĞRENCİ SAYISI



DERSLİK SAYISI



ÖĞRETMEN SAYISI



2010

2011


Genel Lise

2

39


697

556

1253

40

40


Meslek Liseleri

3

33


577

479

1056

27

32




Anadolu Liseleri

3

43

436

588

1024

48

39


TOPLAM

8

115


1710

1623

3333

115

111


4.3.3.1. 2010-2011 Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretim Kurum Verileri
(Derslik ve Derslik Başına Düşen Öğrenci Sayıları)



TÜRÜ



OKUL SAYISI



ŞUBE

SAYISI



ERKEK ÖĞRENCİ SAYISI



KIZ ÖĞRENCİ SAYISI



TOPLAM ÖĞRENCİ SAYISI



DERSLİK

SAYISI



ÖĞRETMEN

SAYISI


DERSLİK BAŞINA DÜŞEN ÖĞRENCİ SAYISI

Genel Lise


2


39

697

556

1253

40

40

31,33

Kız Teknik ve Mes.


1


2




73

73

2

2

36,50

İHL

1


9

217

76

293

10

11

29,30

Çok programlı lise

1

22

360

330

690

15

19

46,00

Anadolu Liseleri

3

43

436

588

1024

48

39

21,34


TOPLAM

8


115

1710

1623

3333

115

111

28,99

50

45



40

35

30



25

20

15



10

5

0



DERSLİK BAŞINA DÜŞEN ÖĞRENCİ SAYISI Genel Lise Kız Teknik ve Mes. İHL

45

40



35

30

25



20

15

10



5

0

BİR ÖĞRETMENE DÜŞEN ÖĞRENCİ SAYISI Genel Lise Kız Teknik ve Mes. İHL


İlçemizde bulunan 2 genel lisede 39 şubede 697 erkek 556 kız olmak üzere 1253 öğrenci 40 derslikte eğitim‐öğretime devam etmekte olup derslik başına 32 öğrenci düşmektedir.

1 kız teknik lisede 2 şubede toplam 73 kız öğrenci 2 derslikte eğitim-öğretime devam etmekte olup, derslik başına 36 öğrenci düşmektedir.

1 İmam Hatip Lisesinde 9 şubede 217 erkek, 76 kız olmak üzere toplam 293 öğrenci 10 derslikte


eğitim‐öğretime devam etmekte olup derslik başına düşen öğrenci sayısı 30’dür.

1 Çok programlı lise de 22 şubede 360 erkek, 330 kız olmak üzere toplam 690 öğrenci 15 derslik te Eğitim görmekte ve derslik başına 46 öğrenci düşmektedir.

3 adet Anadolu lisesinde 43 şubede 436 erkek, 588 kız olmak üzere toplam 1024 öğrenci 48 derslikte eğitim-öğretime devam etmektedirler. Derslik başına 22 öğrenci düşmektedir.
İlçe geneline bakıldığında ise resmi ortaöğretim okullarında 1710’ü erkek, 1623’ü kız
olmak üzere toplam 3333 öğrenci toplam 115 derslikte eğitim‐öğretime devam etmekte olup derslik
başına 29 öğrenci düşmektedir.
4.3.3.2.Normal ve İkili Öğretim Yapan Ortaöğretim Kurumları Sayısal Verileri




OKUL TÜRÜ


NORMAL ÖĞRETİM


Okul sayısı


Şube sayısı


Derslik sayısı


Öğrenci sayısı


ORTAÖĞRETİM


8


115


115


3333


OKUL TÜRÜ


İKİLİ ÖĞRETİM


Okul sayısı


Şube sayısı


Derslik sayısı


Öğrenci sayısı



ORTAÖĞRETİM

-

-

-

-


TOPLAM












700


600

500


400

300


200

100


0

Okul sayısı Şube sayısı Derslik sayısı Öğrenci sayısı


NORMAL ÖĞRETİM İKİLİ ÖĞRETİM



4.3.4.İlköğretimden Ortaöğretime Geçiş Oranları



YIL

İlköğretim Mezunu

Ortaöğretime Yeni Kayıt

Geçiş Oranı %

KIZ

ERKEK

TOPLAM

KIZ

ERKEK

TOPLAM

KIZ

ERKEK

TOPLAM

2008

2009

801

1697

2498

417

520

937

52,05

30,64

37,52

2009

2010

953

1408

2361

607

816

1423

63,69

57,95

60,28

NOT:Merkezi sınavla öğrenci alan Okulları kazanan Öğrenciler bu tabloya dahil değildir. Oranları %18 ile %20 arasındadır.


700

600

500

400

300

200

100

0

KIZ ERKEK TOPLAM KIZ ERKEK TOPLAM KIZ ERKEK TOPLAM İlköğretim Mezunu Ortaöğretime Yeni Kayıt Geçiş Oranı %

2008- 2009 2009- 2010


4.3.5.Ortaöğretimde Genel ve Mesleki Eğitimin Payı



Okul türü


Okul

sayısı

Öğrenci sayısı


Derslik

sayısı


Ortaöğretimdeki payı %

Kız

Erkek

Toplam

Lise

2

556

697

1253

40

37

Meslek

liseleri


3

479

577

1056

27

32

Anadolu Lisesi

3

588

436

1024

48

31

Toplam

3

1623

1710

3333

115

100

450

400


350

300


250

200


150

100


50

0

Kız Erkek


Öğrenci sayısı Derslik sayısı Ortaöğretimdeki payı %

Genel Lise Meslek Liseleri



2010‐2011 Eğitim Öğretim Yılında ilçemizde 3333 ortaöğretim kurumu öğrencisinden



1253’ü genel Liselere, 1056’si Meslek Liselerine, 1024’ü Anadolu Liselerinde öğrenim görmektedir.Orta öğretimde meslek liselerinin payı ( % 32) , Anadolu Liselerinin payı (%31) diğer liselerin payı ise (%37)’dir.



4.3.6.İlçe Geneli Resmi Eğitim Kurumları Öğretmen, Öğrenci, Derslik Sayıları



Okul Türü


Okul

Sayısı


Şube

Sayısı


Derslik

Sayısı


Öğretmen

Sayısı

Öğrenci Sayısı

Kız

Erkek

Toplam

Anaokulu

3

9

6

9

79

88

167

Uygulamalı

Anasınıfı


1


1


1


1

6

6

12

Anasınıfı

33

51

51

51

382

418

800

Okul Öncesi

Toplamı


37


61


58


61


467


512


979

İlköğretim

117

1155

622

718

13311

14177

27448

Ortaöğretim

8

115

115

111

1623

1710

3333

Toplam

128

1331

795

890

15401

16399

31751

90
80


70
60
50
40
30
20
10
0

Okul Öncesi Toplamı İlköğretim Ortaöğretim Toplam


Okul Sayısı Bir Dersliğe Düşen Öğrenci Sayısı Bir Öğretmene Düşen Öğrenci Sayısı






4.3.7.Halk Eğitimi Merkezi Tarafından Açılan Kurs ve Kursiyer Sayıları




Sıra No



Kursun Türü



Kurs

Sayısı



Kız



Erkek


Toplam Kursiyer Sayısı

1

Mesleki Kurslar

25

750

50

800

2

Sosyal ve Kültürel Kurslar

38

420

340

760

3

1.Kademe Okuma Yazma Kursu

17

240

100

340

4

2.Kademe Okuma Yazma Kursu

3

10

50

60

Toplam

83

1420

540

1960

2000


1800

1600


1400

1200


1000

800


600

400


200

0

Mesleki Kurslar Sosyal ve Kültürel 1.Kademe Okuma 2.Kademe Okuma TOPLAM Kurslar Yazma Kursu Yazma Kursu


Kız Erkek Toplam Kursiyer Sayısı



4.3.8.ADSL ve Uydunet Bağlantıları ve Bilişim Teknolojileri Sınıfları Sayısal Verileri




Okul Türü


ADSL Bağlantısı

Olan Okul Sayısı

Uydunet

Bağlantısı Olan Okul Sayısı


Bilgisayar Laboratuarı Olan Okul Sayısı


Bilgisayar Laboratuarı Sınıf Sayısı

Anaokulu

1

-

-

-

İlköğretim

Okulları

29

64

28

28

Ortaöğretim

Okulları

7

-

-

_

Diğer Kurumlar (İlçe Milli Eğitim)

1

-

-

-

Toplam

38

64

28

28

25

20



15

10

5



0

Anaokulu İlköğretim Okulları Ortaöğretim Diğer Kurumlar Toplam

Okulları

ADSL Bağlantısı Olan Okul Sayısı Uydunet Bağlantısı Olan Okul Sayısı


Bilgisayar Laboratuarı Olan Okul Sayısı Bilgisayar Laboratuarı Sınıf Sayısı





4.3.9.Özel Eğitim Hizmetleri

Özel Eğitim Kurumları Sayısal Verileri


Özel Eğitim Kurumunun

Türü

Kurum

Sayısı

Öğretmen

Sayısı

Fizyoterapist

Sayısı

Psikolog

Sayısı

Öğrenci

Sayısı

Özel Dersane

2

21

-

-

955

Özel Eğitim Rehabilitasyon

Merkezi

3

18

1

3

387


TOPLAM

5

39

1

3

1342



4.3.10.Sportif,Sosyal ve Kültürel Faaliyetlerde Alınan Dereceler


YILLAR


BRANŞLAR

FAALİYETLERDE ELDE EDİLEN DERECELER


İL DERECELERİ

BÖLGE DERECELERİ

TÜRKİYE DERCELERİ

1.

2.

3.

1.

2.

3.

1.

2.

3.

2009-2010



ATLETİZM

2



-

-

-









MASATENİSİ

-

-















FUTBOL



-

-













VOLEYBOL





-













TOPLAM

2

-

-

-

-









İlçemizdeki sportif faaliyetlerle ilgili alınan dereceler




4.3.11.SBS ve OKS Başarı Değerlendirmeleri

2010 Yılı 6.Sınıflar SBS Sonuçları İlçe Değerlendirmesi



Toplam Öğrenci Sayısı



Sınava Giren Aday Sayısı



Ortalama SBS Puanı


Türkçe
(19 Soru)


Matematik
(16 Soru)


Fen ve Teknoloji

(16 Soru)


Sosyal Bilgiler
(16 Soru)


Yabancı Dil
(13 Soru)


Ortalama Doğru Cevap

2706

2696





















2010 Yılı 7.Sınıflar SBS Sonuçları İlçe Değerlendirmesi



Toplam Öğrenci Sayısı



Sınava Giren Aday Sayısı



Ortalama SBS Puanı


Türkçe
(21 Soru)


Matematik
(18 Soru)


Fen ve Teknoloji

(18 Soru)


Sosyal Bilgiler
(18 Soru)


Yabancı Dil
(15 Soru)


Ortalama Doğru Cevap

2232

2202






















2010 Yılı 8.Sınıflar SBS Sonuçları İlçe Değerlendirmesi


Toplam Öğrenci Sayısı



Sınava Giren Aday Sayısı



Ortalama SBS Puanı


Türkçe
(23 Soru)


Matematik
(20 Soru)


Fen ve Teknoloji

(20 Soru)


Sosyal Bilgiler
(20 Soru)


Yabancı Dil
(18 Soru)


Ortalama Doğru Cevap

1718


1715






















Başarı Değerlendirmesi
(6.Sınıf , 7.Sınıf ve 8.Sınıf)


6.Sınıf

Türkçe
(19 Soru)

Matematik
(16 Soru)

Fen ve Teknoloji
(16 Soru)

Sosyal Bilgiler
(16 Soru)

Yabancı Dil
(13 Soru)

Türkiye Ortalaması
















Genç Ortalaması
(İlçe Bazında)

















7.Sınıf

Türkçe
(21 Soru)

Matematik
(18 Soru)

Fen ve Teknoloji
(18 Soru)

Sosyal Bilgiler
(18 Soru)

Yabancı Dil
(15 Soru)

Türkiye Ortalaması
















Genç Ortalaması
(İlçe Bazında)

















8.Sınıf

Türkçe
(23 Soru)

Matematik
(20 Soru)

Fen ve Teknoloji
(20 Soru)

Sosyal Bilgiler
(20 Soru)

Yabancı Dil
(17 Soru)

Türkiye Ortalaması
















Genç Ortalaması
(İlçe Bazında)


















5. ÇEVRE ANALİZİ

İLÇENİN GENEL OLARAK TANITIMI













Doğubayazıt ilçesi Anadolu’nun doğusunda



  • 43.5 – 41.5 boylam,

  • 35.5 – 40.0 enlem daireleri arasında,

Trabzon-İran transit şose yolu üzerinde eskilerin istasyon dediği Sarıova denilen yerde kurulmuştur.

Doğubayazıt, Merkez ilçenin 93 km doğusunda, Erzurum-İran yolu üzerindedir. İlçe toprakları genellikle engebeli ve yüksektir. İlçe merkezi düzlükte kurulmuştur.

İlçenin köyleriyle birlikte


  • 1980 yılı nüfusu 73.794 kişi,

  • 2002 yılı nüfusu ise 105.754tür,

( 2002 genel nüfus sayımına göre ilçe merkezinin nüfusu 56.261, köylerin nüfusu 49.493 olup nüfusa kayıtlı insan sayısı 216.500 dür. )

Ağrı’nın en eski, tarihi ve gelişmiş ilçesidir. Kendi adını taşıyan ovanın güney doğusunda kurulmuştur.

  • Denizden yüksekliği 1.625 m.dir.

Doğusunda İran, güneyinde İran ve Van (Muradiye-Çaldıran), batısında Diyadin ve Taşlıçay, kuzeyinde Tuzluca, Iğdır ve Aralık vardır.

İlçe toprakları ovadan ve volkanik kütlelerden meydana gelmiştir.



  • Büyük Ağrı dağı……….. 5.137m

  • Küçük Ağrı dağı……….. 3.896 m

  • Kale tepe……………...… 3.196 m

  • Arı dağı………………….. 2.934 m

  • Tendürek dağı……….… 3.533 m

  • Göller tepe……………… 2.643 m

Doğubayazıt dağlarının en önemli yükseltileridir. Dağların yüksek kesimleri ve etekleri geniş yayla alanlarıdır.

Doğubayazıt ovası ve bu ovanın birer uzantısı olan Sarısu vadisi, Masun ve Sürbahan çıkıntıları ilçenin düzlüklerini oluşturur. Bunların etrafı yüksek dağlarla çevrilidir. Buralarda tarım ve tarla ziraatı yapılır, uygun yerlerde sebze ve meyve yetiştirilir. Bazı yerlerde iki kez biçilen çayırların otları kışa saklanır.

Yer yer kaya ve parazit tepelerin göründüğü ovanın bir kısmı çoraktır, yamaçlarda ve ovada erozyon fazla olmuştur. Ağrı dağı eteklerinde çalılık varsa da, İlçe’ de ağaçlık alan ve orman yoktur. Şehir merkezi ve köyler ağaç yönünden fakirdir. Ağrı dağının eteğindeki geniş bataklıklarda bol kamış yetişir.

Doğubayazıt Iğdır gibi, Doğu Anadolu’ nun iklim adacığıdır. Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve az kar yağışlıdır. Yağmur mevsimi ilkbahar ve sonbahardır. Toprak yapısı ve akarsu havzası farklı bir yapıya sahiptir.

Doğubayazıt, Ağrı’nın doğu ucunda olduğundan, Türkiye- İran transit yolunun (E-80) en son durak yeridir.


  • İlçe merkezi, Ağrı’ya 95

  • Gümrük kapısı olan Gürbulak’a 35 km. uzaklıktadır.

İlçeye bağlı köy ve köy altı yerleşim birimlerine yol yapılmıştır. Büyük şehirlere sefer yapan Ağrı ve Doğubayazıt otobüs firmalarının ilk hareket ve son durakları D.Bayazıt’ tır. Gürbulak’ tan başlayan otoyol yapımı Doğubayazıt’ a kadar gelmiştir.

İlçenin ekonomisi, hayvancılığa, sınır ticaretine, ticarete ve tarıma bağlıdır. Son yıllarda sınar ticareti ve yabancı mal ticareti geliştiği için şehir sürekli büyüyüp gelişmekte, buna bağlı olarak, konut, iş yeri, otel, eğlence yerleri, ticari eşya ve petrol taşımacığı artmaktadır.



  • İlçede 4 adedi Turizm Bakanlığından belgeli olmak üzere 18 otel olup, toplam yatak sayısı 1500 dür.

Fazla verimli olmayan Doğubayazıt ovasının müsait yerlerinde buğday, arpa, yem bitkileri ve şeker pancarı yetiştirilmektedir. Tarım, ihtiyacı karşılamak için yapılır. Hayvancılık yaygındır.

    • Doğubayazıt’ ta

  • Gürbulak gümrüğü sebebiyle iç ve dış ticaret;

  • İshak Paşa Sarayı,

  • Beyazıt Kalesi,

  • Ahmed-i hani,

  • Ağrı dağı,

  • Nuh’un gemisi

ve gümrük kapısı yüzünden’ de iç ve dış turizm çok canlıdır.

Şehir merkezinde dünyanın değişik yerlerinden getirilmiş çeşitli eşyaların satıldığı pasaj ve ticaret yerleri çoğalmaktadır. Köylerde özellikle Bardaklı ve Karabulak köylerinde halı ve kilim dokumacılığı gelişmiştir. İlçede mülkiyeti İl özel idareye ait bir yem fabrikası, 1992 yılında faaliyete geçen yüz iş yeri olan küçük sanayi sitesi vardır. MTA. Tarafından ilçede ponza rezervi bulunmuştur.

Büyük Ağrı dağına 15 km. yakında, Türkiye- İran transit yolu üzerinde kurulan şehir, nüfus yönünden Ağrı’ nın gelişmiş ikinci ilçesidir. Bunun başlıca sebepleri; sınırda oluşu, Gürbulak gümrük kapısına yakınlığı sonucu iş ve ticaretin gelişmesi, iklimin ılıman oluşu ve hızlı nüfus artışıdır.

Doğubayazıt doğal güzellikler ve tarihi yapılar yönünden zengindir. Ağrı dağı, Meteor çukur, Buz mağarası, Nuh’ un gemisi ile eski Beyazıt kalesi, İshak Paşa Sarayı, Eski Beyazıt cami, Ahmedi hani Giriktepe üzerinde bulunan Urartu Krallarından İspuni ve oğlu Menua’nın müşterek idare devirlerine ait olduğu anlaşılan (M.Ö. 815-906 tarihlerine ait) tapınak ve saray kalıntıları bunların ünlüleridir.

Eski Beyazıt’ taki Ahmed-i hani Seslitaş (Çalgamitaçdi) köyündeki halife Yusuf, din uluları olup türbeleri ziyaret edilmektedir.

Doğubayazıt spor 1997-1998 ‘ de mahalli küme gurup şampiyonu olduğunda, 1998-1999’ dan itibaren Türkiye üçüncü ligine yükselmiş ve üçüncü ligde Ağrı’yı temsil etmiştir. Şu an liglerde takımı bulunmamaktadır.





İLÇENİN TARİHÇESİ












Ağrı’nın tarihine ilişkin olarak “Ağrı’nın tarihi” diye anlatılanlar aslında uzun süre il merkezi durumunda olan Doğubayazıt tarihidir. Doğubayazıt’ın İran sınırında Türkiye–İran transit yolunun geçiş noktasında bulunması, tarihi bakımdan buranın önemini artırmıştır. İlçe zengin bir tarihe sahiptir. Eski Bayazıt’ta ve kalede Urartu mezarlarının oluşu, şehrin tarihini çok eskilere dayandırmaktadır. Doğubayazıt’ın ilk kurulduğu yer, Yukarı Bayazıt’taki eski kaledir. Kale Trabzon yolu güzergahında bir gümrük merkezi olarak sürekli gelişimi sağlamıştır. Bayazıt kalesi her devirden izler taşır. Urartular Van’dan Alagöz dağlarına, Gökçe Göl’e kadar uzandığı için Bayazıt, uzun süre onların egemenliğinde kaldı. 625 yılında Aras kıyılarına gelen Hazar Türkleri tarafından zapt edildi. M.Ö 250 yılında bölge Pers Krallığı ile Romalılar arasında birkaç defa el değiştirdi. Küçük Arsaklılar (M.Ö 150 – M.S 430) çağında Bayazıt Ovasına Gokovit sancağı adı veriliyordu. Burası Digor ile Iğdır kalesindeki çift başkenti de içine almaktaydı. Sonradan belirli aralıklarla Romalılar, İranlılar, Araplar, Bagratlar ve Bizanslıların yönetimine girdi. Alparslan’ın ilk batı seferi sırasında (1064) Kars bölgesi ve Ağrı çevresi ile birlikte, Bayazıt’da Bizanslılar’dan alınarak Selçullular’a bağlı Anışedatları beyliğine (1064 –1200) verildi. 1207 – 1255 arasında bölge, Sökmenlerin eline geçti. 1231 yılında Doğu Anadolu ile birlikte Timur istilasına uğradı. Bölge 1239 yılında Cengizlerin kontrolüne geçti. 1358 yılında İlhanlılar’a varis olan Celayirliler’e geçti. Moğollar ve onların birer kolu olan İlhanlılar ve Celayırlılar uzun süre buraları otlak ve yayla olarak kullandılar, ordularını beslediler. Mogollular’dan Orgun Han Aladağ’da bir saray yaptırdı. Daryunk hisarı yani Bayazıt eski kalesi yıkılmış olduğundan, yukarı Aras bölgesine egemen olarak Anı Valisi olan Celayırlı Şehzade Bayazıt Han 1374’de Ahlat ve Van bölgesinden gelerek Aras boyuna saldıran Karakoyunlu hükümdarı bayram Hoca (1366-1380) ordusuna karşı şimdiki Bayazıt Kalesi yerine bir kale yaptırdığından o tarihten sonra buraya Bayazıt kalesi denildi. İşte şehrin adının Celayir Oğulları’ndan bu şehzade Bayazıt’tan geldiği sanılmaktadır. Bayazıt sonradan Esinoğulları’na 1368 ve 1382’de Karakoyunlu, 1386 Timur idaresine, 1406’da tekrar Karakoyunlular’ın eline geçti. 1469-1502 arasında Akkoyunlular’a bağlandı. Şaruz savaşından Akkoyunlular’ı yenen Safeviler, bölgedeki etkinliklerini genişletip,(1502-1576) 76 yıl burayı yönettiler.

Yavuz Sultan Selim Çaldıran’a, Kanuni Sultan Süleyman Tebriz’e, IV. Murat İran’a giderken Bayazıt’tan geçmiştirler. Yavuz Sultan Selim komutasındaki Osmanlı Ordusu Çaldıran’a girerken 20 Ağustos 1514’de Bayazıt Ovasının kuzeyindeki Sarısu boyunda Danasazı (Şahlı Gölü) yanında konakladığından Bayazıt Kalesi halkı padişaha bağlılığını bildirdi. Çaldıran savaşından sonra tekrar Osmanlı yönetimine geçen Bayazıt, zamanla İran baskısına uğradı. Yine Osmanlı ordusu Doğu seferine çıktığında (20 Haziran 1543) Bingöl’de konaklayan Baş Vezir İbrahim Paşa’ya kale anahtarını getiren Sünniliğe bağlı yerliler arasında Bayazıtlılar da vardı. Kanuni Sultan Süleyman devrinde Eleşkirt ile birlikte Bayazıt 1578’de Van Beylerbeyliği Sancak Beyleri tarafından fethedilerek, bir sancak halinde Van’a bağlandı. Bayazıt Van beylerbeyliğine bağlı 14 sancak merkezinden biri idi. 1744 yılından sonra Silvan (Farkin) bölgesinden kara-Behlül Bey’in başçılık ettiği Bısyan, Sıpkan, Zilan boy ve oymakları Silvanlı Kara Behlül ile soyundan gelenler Bayazıt’ta “Ocaklık” yolu ile sancak beyi oldular. 1590 yıllarında buraların boşalan köylerini şenlendirdiler. 1744’de Arşarlı Nadir Şan’ın saldırısında dağıldılar. Bu dağılmadan sonra sancak beyleri merkezden atanmaya başlanmıştır. Bunların en ünlüsü İshakpaşadır. İshakpaşa 1776-1798 yılları arasında Bayazıt’ta sancak beyi beyliği yapmıştır. İshakpaşa şehrin doğusundaki bir tepeyi yontma taş ile çevirterek içerisindeki İshakpaşa Camii, Saray, Hamam, Külliye medresesi ve diğer bölümleri gibi Anadolu’nun son şaheserini mimarlara yaptırmıştır.


1805’de Napoleon Bonaparte tarafından elçi olarak İran’a gönderilen Amedee Jaurbert sarayda aylarca hapis tutulmuştur. Bayazıt sınırında ve Asya’yı Anadolu’ya buraları da Avrupa’ya bağlayan geçit üzerinde olduğundan bir çok kavimin akımına uğramıştır. XV – XVIII. yüzyıllarda İranlılar, 1828, 1854, 1856, 1877 – 1878 ve 1818 – 1814’de Rusların işgaline uğramıştır. Daha önce olduğu gibi 1821 – 1822 yıllarında son İran kaçarlı akınları Bayazıt’ta

çok can ve mal kaybına yol açtı. Ruslar ilk olarak 1856 Paris anlaşmasına göre geri döndüler. 1877-1878 Osmanlı–Rus harbinde 25 Ekim 1877’de Alacadağ bozgunu üzerine Osmanlı ordusu Erzurum’u korumak üzere toplanınca, aynı ayın sonunda Ruslar Bayazıtı ele geçirdiler. 30 Mart 1878 Yeşil Köy anlaşması ile Bayazıt Rusya’ya bırakılmışsa da Berlin antlaşması ile (13 Temmuz 1878 ) Osmanlıya verilmiştir.

1877 – 1878 harbi sonunda Ruslar çekilirken, Van’dan gelen Ermeniler’e buradakileri de katıp birlikte götürmüş, Gökçegöl’ün batısında yeni kurulan şehre Navo Bayazıt (Yeni Bayazıt) adını vererek oraya yerleştirilmişlerdir. Ermeniler çekilince Van’dan gelen Alay Komutanı Miralay Hüseyin Hüsni Efendi, Bayazıtı teslim aldı. Mutasarrıflığa Kettühdağ oğlu Abdulvahap Efendi tayin edildi. Daha sonra İstanbul’dan tayin edilen Adil Giray Mutasarrıf oldu. Cumhuriyet ilanından sonra mutasarrıflıklar Valiliğe dönüştürüldüğünden mutasarrıf Kamil Bey ilk Vali olarak atandı. Iğdır ve Tuzluca Bayazıt’a bağlandı. 1927 yılında Bakanlar Kurulu kararı ile Vilayet merkezi Karaköse’ye alınınca Vali Ziya Tekeli Karaköse’ye, Karaköse Kaymakamı Yusuf ziya Bey’de Bayazıt’a atandı. 1934 yılında Iğdır ve Tuzluca buradan alınarak Kars’a bağlandı. Aynı yıl ilçenin adı Doğubayazıt olarak değiştirildi.

AĞRI” ADI NEREDEN GELİYOR

Ağrı dağının adı zaman zaman değişik söylenmiştir. Çeşitli tarihlerde Ağrı’ ya Argı, Han Argı, Argurı, Arkuru, Ark dağı, Argı dağı denilmiştir. Selçuklular buraya yerleştikten sonra Eğri dağ, bilahare Ağrı dağ adını aldı. Zamanla Ağrı dağı, şekline dönüştü. Halk bazen Kire / kıra olarak da ad vermektedir.
1938’ den beri İl, sınırları içindeki Türkiye’ nin bu en yüksek dağı olan Ağrı dağına izafeten AĞRI olarak isimlendirilmektedir.

Bugün Batılılar ve Ermeniler Ağrı’ya Ararat diyorlarsa da, bu adlandırma kasıtlıdır. Bazı din kitaplarında ve tarihlerde geçen Ararat yanlış olarak kullanılmaktadır. Tevrat’ ta “Ararat dağları” adı bir kez geçmekte, Ararak ülkesinden üç yerde bahsedilmektedir. Ararat, Urartular ile ilgili bir terimdir. Urartuların adı Tevrat’ ta “Ararat” diye geçmektedir.

“Urartu” adının bu kavme, güneydeki Samiler tarafından verildiği ve bunun “Ur-Ar-tu” ( Yukarı ülke, yüksek memleket) manasına geldiği ileri sürülmektedir. Hatta bu isimdeki “Ur” ( yukarı, yüksek) kelimesinin Sümerce’ den geldiği ve Akadlılarca Dicle- Fırat yukarılarının “Yukarı memleket” manasına böylece anıldığı kanaatine varılmıştır. Bu yüzden, Urartu ülkesinin en yüksek dağlarına da “Ararat dağları” isimleri verilmiş bulunuyor. Sonradan Musevilerle, Hıristiyanlar “ Tevrat” tan alarak bu adı Ağrı dağına alem etmişlerdir.

Küçük Arsaklı devleti zamanında memleket başlıca 15 eyalete ayrılmış; bunlardan hükümdarların yazlık ve kışlık başkentlerinin bulunduğu yukarı Aras boyu ve Ağrı dağı çevresinde ARARAT eyaleti adı verilmiştir.


Anlaşılacağı gibi, Ararat, Ağrı dağının adı değil, bu bölgenin Urartu ve Arsaklılar zamanındaki adıdır. Ağrı dağının eski Türkçe’ de “yüksek” anlamına gelen ağrı ve ağru kelimesinden geldiği öne sürülmektedir. Ayrıca ağrı kelimesinin Arapça’ da “ muhteşem” anlamındaki ağra ile ilgili olduğu da belirtilmektedir. Bu adlar, zamanla söylene söylene halk arasında Ağrı dağı olarak benimsenmiştir.

Ağrı ili’nin tarihi, Doğubayazıt ile başlar. Zira Beyazıt, her devirde büyük, önemli ve starejik bir şehir olmuştur. Eski Beyazıt kalesi, Eski Beyazıt Camii ve İshak Paşa Sarayı, Doğubayazıt zengin bir tarihe sahip olduğunu göstermektedir. Beyazıt kalesi her devirden izler taşır.

Beyazıt’ a Urartular, sakalar, Hazarlar, Persler, Romalılar, Arsaklılar, İranlılar, Araplar, Bagratlar, Bizanslılar, Sulçuklular, Sökmenliler, Atabekler, Timurlular, Cengizliler, Celayirliler, İlhanlılar, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Osmanlılar egemen oldular ve Beyazıt kalesini kullandılar. Böyle sık sık İran baskınlarına uğradığı için, Beyazıt ancak 1578’ de Van Beylerbeyliği’ ne Sancak merkezi olarak bağlanabildi. 1744’ den sonra Erzurum eyaletine bağlandı ve 1924’ de kadar sancak merkezi olarak kaldı.

Osmanlı-Rus savaşlarında halkın kırgına tabi tutulduğu, şehrin tahrip edildiği yerlerden biride Beyazıt’ tır. Rus saldırılarında ilk olarak Beyazıt işgal edildi. XV.-XVIII. Yüzyıllarda İranlılar, 1828,1854, 1856,1877,1878 ve 1914-1918 yıllarında Ruslar işgal etti. 1878 de Ruslar Sancak merkezindeki Müslüman halkın bir kısmını Reven ve Gümrü’ ye sürdü. 1914’ te Ruslar bölgeyi işgal edince, Ermeni çeteleri şehir ve köyleri yakıp yıktılar; halkı vahşice katlettiler.

14 Nisan 1918’ de şehir Rus döküntüsü ve Ermeniler elinden kurtarıldı.

1924’te Beyazıt Vilayet, 1927’ de Karaköse’ye bağlı ilçe oldu. 1934’te ilçenin adı Doğubayazıt olarak değiştirildi



GÜRBULAK GÜMRÜK KAPISI

Kapının Eski Halinden Görünümler








Türkiye’nin İran ile en önemli kapısı durumunda bulunan Gürbulak Gümrükleri Başmüdürlüğü Hudud kapısı coğrafi sınırın 45-45-A sınır taşları arasında imar edilmiştir. Kara taşımacılığı için vazgeçilmez sınır kapılarındandır. Gürbulak kapısı 14 Mart 1937 yılında “Türkiye Cumhuriyeti ile İran Devleti arasında Hudut mıntıkasının emniyetine ve mezkur mıntıkada çıkan hadise ihtilafların tavsiyesine ait mukavelenamenin” 6. maddesine dayanılarak kurulmuştur.

Doğudan yurda girişin ilk basamağı, aynı zamanda Türkiye topraklarının son durak yeri olduğu için her devirde önemli bir gümrük merkezi olmuştur. İran sınır ticareti ile Gürbulak'taki ithalat ve ihracat trafiği gün geçtikçe artmaktadır. Bu kapı Asya'yı Avrupa'ya bağlar. 2002 yılında UND firması tarafından yap işlet devret modeliyle binaların tamamı yıkılarak yeni gümrük inşaatı başlatılmış,

2003 yılı mayıs ayı içerisinde bitirilmiştir. Türkiye'nin en modern gümrük kapılarından birisi olan gümrük kapısının bir kısmı serbest ticaret merkezi olarak planlanmakta olup gerçekleşmesi durumunda bölgenin önemli

bir ticari merkezi olacağı değerlendirilmek



5.3.2.Turizm

İSHAK PAŞA SARAYI




Duğubayazıt’ın 7 km. güney doğusunda, Eski Beyazıt’a ve ovaya hakim yüksek bir tepenin üzerine kurulmuş, pek çok bölümleri olan komple bir saraydır.




SARAYIN TARİHÇESİ



Sarayın yapımı 1685 yılında Çıldır Atabeklerinden Çolak Abdi Paşa tarafından başlanılmış, aynı soydan gelen Küçük İshak Paşa zamanında 1784’te (99 yılda) tamamlanmıştır. Mimarı, Ahıskalı ustalardır.

Birinci Dünya harbine kadar Beyazıt Sancağı bu saraydan yönetilmiştir.



1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   17


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©anasahife.org 2016
rəhbərliyinə müraciət