Ana səhifə

About Long Vowels in Tuvan Vildan koçOĞlu- gündoğdu özet tuva Türkçesinde uzun ünlüler imlada iki ünlünün yanyana yazı


Yüklə 61.37 Kb.
tarix09.05.2016
ölçüsü61.37 Kb.

Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi / Journal of Turkish World Studies,

Cilt: X, Sayı 1 , Sayfa: 73-80, İZMİR 2010.



TUVA TÜRKÇESİNDEKİ ÜNLÜ UZUNLUKLARINA DAİR

About Long Vowels in Tuvan

Vildan KOÇOĞLU- GÜNDOĞDU*

ÖZET

Tuva Türkçesinde uzun ünlüler imlada iki ünlünün yanyana yazılmasıyla gösterilir. Tuvacada tartışmalı olan birkaç kelimenin dışında aslî uzunlukların normal ünlülere dönüştüğü, var olan uzunlukların ise büzülmeler (contraction) sonucu oluşan ikincil uzunluklar olduğu araştırmacılar tarafından yaygın olan görüştür. Burada Tuva Türkçesindeki ünlü uzunlukları üzerinde durulacaktır.



Anahtar Kelimeler: Tuva Türkçesi, uzun ünlü, ikincil uzunluklar.

ABSTRACT

The long vowels in Tuvan are shown in form of writing two vowels side by side. In Tuvan, apart from a few controversial words, original vocal lengths are transformed into normal vocals, otherwise lengths of vowels are secondary formed as a result of contractions. This opinion is widespread among researchers. This article will focus the long vowels in Tuvan.



Key Words: Tuvan Turkish, long vowel, secondary long vowels.

0. Giriş

Tuva Türkçesi, ünlü sistemi bakımından bir fonemin kısa, uzun ve gırtlaksı (faringal) şekillerini taşımasıyla farklılık taşır. Gırtlaksı ünlüler, Tuva edebî dilinde yazıda sadece dokuz kelimede gösterilmektedir. Oysa, K.A. Biçeldey’in yapmış olduğu çalışma sonucu Tuvacada 19 bin gırtlaksı ünlü taşıyan söz tespit edilmiştir1.

Kısa, uzun ve gırtlaksı ünlüler dışında A.A. Pal’mbah yarı uzun ünlülerden de bahseder. Bu ünlüler kısa ve uzun arasındadır ve vurgusuz olan hecelerde kısa ünlülere daha yakın telaffuz edilmektedir. Ayrıca Pal’mbah faringal ünlüleri de yarı uzun ünlüler olarak değerlendirmiştir (PAL’MBAH 1955, 175-181).

1. Tuvacada Aslî Uzunluklar

Sistemli olarak Yakut, Türkmen ve Halaç lehçesinde korunan aslî uzun ünlülere diğer lehçe ve ağızlarında kısıtlı da olsa örneklerine rastlanmaktadır.2 Tuvacada ise çok az sayıda aslî uzun ünlülerin korunduğu kelimelerin varlığı üzerinde araştırmacıların farklı görüşleri bulunmaktadır.

F.G.İshakov ve A.A. Pal’mbah gramerlerinde düün “dün” kelimesinin aslî uzun ünlü taşıdığını belirtmişlerdir. K. A. Biçeldey, kuura-3 “kurumak”, daadıla- “tadını almak”, eer- “havlamak” gibi sözleri vermiştir. M.D. Dorju “Bay-Tayginskiy govor v sisteme dialektov Tuvinskogo yazıka” (Tuvacanın Bay-Tayga Ağzı) adlı çalışmasında bu ağızdaki uzunlukları birincil uzunluklar olarak değil, söylenişteki özellikler olarak değerlendirmiştir. Ancak İ.V. Kormuşin Tuvacanın Bay-Tayga ağzında birincil uzunlukların bulunduğunu söylemiş ve şu örnekleri vermiştir: (SAAYA 2005, 92)

a:k “ak, beyaz” (Tuva edebî dilinde ак /ak/ )

e:r “erkek” (ер /er/ )

dö:rt “dört” (дөрт /dört/)

ü:ş he:m “üç nehir” (үш xем /üş hem/)

çe:rge “yere, yerde”(черге /çerge/)

B.İ. Tataritsev’e göre de Tuvacadaki uzunluklar ikincil uzunluklardır.



2. Tuvacada İkincil Uzunluklar

Yukarıda bahsettiğimiz üzere yaygın olan görüş Tuvacadaki uzunlukların ikincil uzunluklar olduğudur. Bu uzunluklar en fazla, iki ünlü arasında kalan ünsüzlerin büzülmesiyle oluşmaktadır. Bunun dışında, vurgu (özellikle Rusça alıntı kelimelerde) ve bazı birleşmeler de ikincil uzunluklara neden olmaktadır. Aşağıda bunlar üzerinde durulacaktır.



2.1.Tuvaca Kelimelerde Büzülme (Contraction) Sonucu Oluşan Uzunluklar

VCV şeklindeki kelimelerde büzülme dolayısıyla ikincil uzunlukların oluşması durumu pek çok lehçede karşılaşılan durumdur. Ancak Tuvacada bu durumun daha yaygın olduğunu ve bu oluşum sürecinin hala günümüzde devam ettiğini görmekteyiz. Büzülme sonucu oluşan uzunlukları şu alt başlıklar altında görelim:



2.1.1.Kelime bünyesinde oluşan büzülmeler

VgV > VV

aġı > aa

аар /a:r/ (
аас /a:s/ (
баар /ba:r/ (

egi > ee

чеерби /çe:rbi/ (
дээрбе /de:erbe/ (< tegirmen) “değirmen”


aġu > aa


бызаа /bıza:/ (< buzaġu) “buzağı”

хаарар /xa:rar/ (< kaġur-) “kavurmak”

aġu > oo


оо /o:/ (< aġu) “zehir”

oġu > oo

боос /bo:s/ (< boġuz) “gebe; embriyo”

соок /so:k/ (< soġuk) “soğuk”

оорга /o:orga/ (< oġurġa) “sırt”

оол /o:l/ (< oġul) “erkek evlat”

чоон /ço:n/ (< yoġun) “yoğun; kalın”)

egü > ee

бирээ /bire:/ (< biregü) “bir; bir sefer”

күдээ /küde:/ (< küdegü) “damat”

Diğer Şekiller

ээги /e:gi/ (< eyegü) “kaburga kemiği”

биеэ /biye:/ (< bayakı) “önce, eski zaman”

хаан /xa:n/ (< kaġan) “hakan, kağan”

куу /ku:/ (< kuġu) “kuğu kuşu)

чеен /çe:n/ (< yegen) “yeğen”

чаьс /ça’s/ (< yaġış) “yağmur”

чаан /ça:n/ (< yaġan, yaŋan → Mo. cagan /za:n/ ) (ÖLMEZ 2007, 104) “fil”

дииң /di:ŋ/ (< teyiŋ) “sincap”

өөр /ö:r/ (< ögür) “arkadaşlar, bir arada bulunanlar) (ESTY IV, 399)

чыырa /çı:ra/ (< yagu-r-a ) (ÖLMEZ 2007, 118) “yanında, yanıbaşında”

сөөл /sö:l/ (

VvV > VV





хуурак /xu:rak/ (Uyg. kuvra-ġ> Mo. kuaraġ “dini topluluk”) (ÖLMEZ 2007, 175) “dini bilgiler edinen öğrenci”

дааш /da:ş/ (



  • VŋV> VV

Tuva Türkçesinde iki vokal arasında kalan ŋ sesinin büzülmesiyle de uzun ünlülerin oluştuğu bilinmektedir. Araştırmacılara göre m, n, g ve –ŋ- sesinin büzülmesiyle oluşan bu nazal uzun ünlülerin fonem değerinin olup olmaması tartışmalıdır. Pal’mbah bu ünlülerin bir fonem değeri taşımadığını ileri sürer.4

VŋV > VV şeklinden gelişen uzun ünlüler için şu örnekleri verebiliriz:



дээр /de:r/ (
чaa /ça:/ (< yaŋı ) “yeni”

чaaк /ça:k/ (
сеек /se:k/ (
сөөк /sö:k/ (
чaaскaaн /ça:ska:n/5 (< yalaŋuz) (ÖLMEZ 2007, 105) “yalnız, tek”

сиир /si:r/ (
мээс /me:s/ (< beŋiz) (ED 352) “güneş gören taraf”

  • VńV> VV

мээ /me:/ (< beńi) (ED 348); (Tof., Krg., Alt. mee, Esk. Uyg. meńi) (ESTY IV, 223); Hak. mi: (KİLLİ 2004, 46) “beyin”

2.1.2. Ekleşme durumunda oluşan büzülmeler

Tuva Türkçesindeki uzunluklar sadece kelime köklerinde meydana gelmez. Ekleşme sırasında da yine iki ünlü arasında kalan ünsüzlerin büzülmesi sonucu ikincil uzunluklar oluşur.



2.1.2.1. –g/-k ile biten kelime + V ile başlayan ek

Son sesi –g, -k, olan kelimede, ünlü ile başlayan ek aldığında büzülmeye dayalı ikincil uzunluklar oluşur.



демдээ (демдек “işaret, belirti”)

чайлаанда <çaylag+ın+da (çaylag “yazlık mesken)

кыдыы (kıdıg “kıyı”)

-m, -l, -r sesleriyle biten kelimenin ünlüyle başlayan bir ek alması sonuncunda oluşan ikincil uzunluklar ise düzenli değildir.

боор < bol-ur (bol- “olmak”) (hem bolur hem de boor şeklinde kullanılmaktadır)

бооп < bol-up (bol- “olmak”) (ikili şekillerde kullanılabilmektedir)

кеер (kel- “gelmek”) (ikili şekillerde kullanılabilmektedir)

кееп (kel- “gelmek”) (ikili şekillerde kullanılabilmektedir)

көөрге (kör- “bakmak”)

xөөп <höm-üp (xöm- “gömmek”) (SAAYA 2004, 332)

Ayrıca VpV>VbV>VvV>VV şekliyle de düzenli olmamakla birlikte karşılaşılmaktadır:



şaap < şavıp< şabıp<şapıp (şap- “vurmak, saldırmak”)

Son sesi –r ile biten tespit ettiğimiz şu fiillerde ünlü ile başlayan bir ekin gelmesi durumunda değil, –Vr geniş zaman eki ve bu ekle oluşan diğer birleşik eklerin gelmesi durumunda ikincil uzunluğun oluştuğunu görmekteyiz. Örneğin бaр- (bar- “gitmek”) fiili geniş zaman eki aldığında барыр yanında баар () şeklinde de olabilirken –Ip zarf-fiil eki aldığında баап (baap) şeklinde kullanılmamakta hem imlada hem de telaffuzda барып olarak kullanılmaktadır. Aşağıda bu durumu örnekleyen birkaç şekil verelim:

чеде бээрге <çet-e ber-irge (çede ber- “ulaşmak, gitmek; gelmek”)

бижий берип (bijiy ber- “yazıvermek”) (beep şeklinde kullanılmamaktadır)

кино көөрүнге ынaк мен <kör-ür-ün-ge (sinema izlemeyi severim)

xем кыдыындa улуг ыяaштaр көрүп тургaн мен <kör-üp (nehir kıyısında büyük ağaçlar gördüm)

ınaar barıksaar men (oraya gitmek isterim)

2.1.2.2. –V ile biten kelime + –g/-k ile başlayan ek

Ünlü ile biten bir kelimeye g- ile başlayan ek geldiğinde (-gA, -gAlA, -gAn, -gAş, -gI, -gIje vb.) iki ünlü arasında kalan –g-’nin büzülmesiyle uzunluk oluşur. Bu durumun genelde düzenli olmasının yanı sıra ikili ve uzunluğa dönüşmeyen şekiller de mevcuttur.



aлдыы (aldı “alt, aşağı”)

бурундaa xүн “üç gün önce”

кижээ ~ кижиге
чорaaш <çoru-gaş (çoru- “yürümek, gitmek”)

бaглaaш baglaaş “atın bağlandığı direk”)

xорaдaaн (xorada- “sinirlenmek”)

xөөреей (hööre- “sohbet etmek”)

киир- <*ki-gür- (kiir- “dahil etmek”) (ESTY III, 155)

Bunların yanısıra, - –gIr eki ve fiilin tekrar tekrar yapıldığını bildiren -gIlA- eki ünlü ile sonlanan bir kelimeye eklendiğinde aynı koşullarda oluşması gereken uzunluğun oluşmadığı görülmektedir.



бижигилеен (bijigile- “sürekli olarak yazmak”)

xaлыгылa- (halı- “saldırırcasına koşmak”) (ATLD 1980, 165)

çıdıgır “alçak” (ATLD 1980)

2.2. Alıntı kelimelerde oluşan uzunluklar

2.2.1.Moğolca alıntılarda

Tuvalar, en başta coğrafi yakınlık ve tarihi olayların etkisiyle diyebileceğimiz nedenlerle Moğolcadan pek kelime almıştır.

Tuva Türkçesindeki Moğolca alıntılara ilk dikkati çeken N.F. Katanov6 olmuştur. Sonra bu konu daha detaylı olarak B.İ. Tatarintsev7 tarafından 1976’da ele alınmış, 1980’de ise Rassadin’in8 çalışmasında yerini bulmuştur (KHABTAGAEVA 2004, 191). Yakın zamanda Bayarma Khabtagaeva9 tarafından yapılan çalışmada ise Tuvacadaki 1500 Moğolca alıntı kelime fonetik, morfolojik, etimolojik açılardan incelenmiştir.

Moğolcadaki uzun ünlülerin de Tuvacadaki gibi VCV > VV şeklinde iki ünlü arasındaki ünsüzün büzülmesi sonucu oluştuğu bilinmektedir. Dolayısıyla Tuvacada bulunan Moğolca alıntı kelimelerdeki uzunlukları değerlendirirken bu uzunluğun ne zaman gerçekleştiği de dikkat edilmesi gereken husustur. Yani uzun ünlülü alıntılarda durum şöyle olabilir:



a. Moğ. VCV> VV → Tuv. VV

b. Moğ. VCV → Tuv. VV

c. Moğ. VCV → Tuv. VCV

Tuv. kejee ← LM keçegü, Khalha xecüü, Buryat xesüü, Oirat ketsüü (KHABTAGAEVA 2004, 193) “gayretli, çalışkan”.

Tuv. ayııl ← LM. ayıġul, Khalkha, Buryat, Oirat ayuul (KHABTAGAEVA 2004, 193) “tehlike”.

Tuv. şuut ← Kl. Mo. siġud Mo. şuud (LESSİNG 2003, 1085) “tamamiyle”.

Tuv. yadıı ← Halh. yaduu (ÖLMEZ 2007) “fakir”.

Tuv. boodal ←Kl. Mo. boġudal, Mo. boodol (LESSİNG 2003, 178) “

Tuv. doktaal ← Kl. Mo. toġtaġal, Mo. togtool (LESSİNG 2003, 1258) “karar”.

Tuv. sööl ← Kl. Mo. segül, Mo. süül (LESSİNG 2003, ) “son”.

Tuv. xöör ← P-Mong. kegür, Mong. xüür (TATARİNTSEV 1976, 67) “mezar”.

Aşağıdaki şu örneklerde ise Moğolcada VCV yapısının korunduğu ama Tuvacadaki bu alıntıların VCV > VV şekline dönüştüğü görülmektedir.

Tuv. uulza10 “nakış, işleme”← LM ugalza, Khalkha ugalj, Buryat ugalza, Oirat ugulza (KHABTAGAEVA 2004, 193)

Tuv. huu “oran”← LM qubi, Khalkha xuw, Buryat xubi (KHABTAGAEVA 2004, 193)

Tuv. huuŋ “kova”← P.-Mong. xobing, xubing, Mong. xubin(g) (Tatarintsev 1976, 71); Mo. xuvin “kova” (LESSİNG 2003, 1509)

Yukarıdaki durumun tersine Moğolcada uzun ünlüye dönüşen yapının Tuvacada korunduğu şekillerle de karşılaşılabilir. Tatarintsev’e göre eski Moğol yazı dilinde bulunan ve VgV yapısının Tuvaca söz varlığında az da olsa korunmasının nedeni, eski Moğol yazısını okuyabilenlerin kelimeyi yazıldığı şekilde okuyup dilde bu şekilde kalmasını sağlamalarıdır.

Tuv. kejigün “üye” ← P.-Mong. gešigün, Mong. geşüün~gişüün, Bur. geşüün, Kalm. geşün (ESTY III, 134).

2.2.2.Rusça alıntılarda

Tuva Türkçesindeki Rusça alıntılar Moğolcadan sonra dikkate değer niceliktedir. Tatarintsev, Tuvacaya 3 bini aşkın Rusça kelimenin geçtiğini söyler (TÇK, 72). Günümüz Tuva Türkçesi konuşan halk her ne kadar arı Tuvaca konuşmaya çalışsalar da iki dillilik özellikle şehir merkezinde daha çok hissedildiğinden şehirlerdeki nüfus konuşmalarında Rusça kelimeleri daha sık kullanmaktadırlar. Bu da Rusça kelimelerin Tuvacaya girmesini hızlandıran bir etken olarak kabul edilebilir.

Rusça alıntıların bazıları imlada bazıları ise telaffuzda Tuvacanın ses yapısına uydurulmaktadır. Örneğin Tuvacada iki veya daha fazla ünsüz yanyana bulunmadığından mutlaka bir ünlü eklenir.

şkola /ışko:la/ (telaffuzda)

student+ler /studenti+ler/ (imla ve talaffuzda)

Rusça kelimelerde vurgunun bulunduğu ünlü ise Tuvacada uzun telaffuz edilir.

Tuv. aŋmaar ← Ru. ambár (imla ve telaffuzda) (TRS 1968, 63)

Tuv. xöpeen ← Ru. kopná (imla ve telaffuzda) (SAYAA 2004, 334) (TRS, 492)

Tuv. park /pa:rık/ ← Ru. park (telaffuzda) (TATARİNTSEV 1974, 91)

Sonuç

Araştırmacıların pek çoğunun ortak görüşü, Tuvacada aslî uzunluğun bulunmadığı yönündedir. Ancak bu Tuvacanın ağızlarında da bunların korunmadığı anlamına gelmez. Bunun dışında genel olarak Tuva Türkçesindeki iki ünlü arasındaki ünsüzün büzülmesi, erimesi sonucu oluşan ikincil uzunlukların oldukça yaygın olduğu ve alıntı kelimeleri de Tuvacanın kendi ses yapısına göre algılayıp kullandığı ortadadır. Yukarıda ikincil uzunlukların oluşum koşullarını incelerken tespit ettiğimiz bazı istisnaların sebebini henüz açıklayamadık. Örneğin, hüürek “kürek” (Yak. kurteh, Türkm. körök, Kırg. kürök) kelimesindeki uzunluk, çügürük (Yak. süürük) kelimesinde –g- nin korunması, gibi durumların açıklanmaya ihtiyacı vardır.



Kaynaklar

  • ARIKOĞLU Ekrem, Örnekli Hakasça-Türkçe sözlük, Ankara 2005

  • BİÇELDEY K. A., “Nazalizovannıye glasnıye sovremennogo Tuvinskogo yazıka”, İssledovaniye zvukovıh sistem sibirskih yazıkov, Novosibirsk 1979, 29-34.

  • DORJU M.D. Bay-Tayginskiy govor v sisteme dialektov Tuvinskogo yazıka, Kızıl 2002.

  • İSHAKOV F. G. “Dolgie glasnie v Tyurkskih yazıkah”, İssledovaniya po sravnitel’noy grammatike Tyurkskix yazıkov-fonetika, Moskva 1955, 160-174.

  • KHABTAGAEVA B. “Long vowels in Mongolic loanwords in Tuvan”, Turkic Languages 8, 2004, 191-197.

  • KHABTAGAEVA B. “The intensity of Mongolian influence in the Tuvan language”, Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hung. Volume 59 (1), 2006, 85-94.

  • KİLLİ G. “Hakas Türkçesindeki Ünlü Uzunlukları ve Oluşma Şartları Üzerine”, Modern Türklük Araştırmaları Dergisi C.1, S. 1, 2004, s .42-54.

  • LESSİNG F. D. (Çeviren: Günay Karaağaç). Moğolca-Türkçe sözlük 1-2, Türk Dil Kurumu yayınlar, Ankara 2003.

  • NUGTEREN H., ROSS, M.. “Prolegomena to the classification of Western Yugur”, Turcologica 60, Harrasowitz Verlag, 2006, 99-130

  • ÖLMEZ M. Tuvacanın sözvarlığı, Harrasowitz Verlag, Wiesbadan 2007.

  • PAL’MBAH A. A. “Dolgie i poludolgie glasnıye Tuvinskogo yazıka”, İssledovaniya po sravnitel’noy grammatike Tyurkskix yazıkov-fonetika, Moskva 1955, 175-181.

  • SAYAA O. M. Dolgie glasnıe Tuvinskogo yazıka v sravnenii s Tyurkskimi yazıkami Yujnoy Sibiri i mongolskimi, Dis. Kan. Filol. Nauk, Novosibirsk 2005.

  • SAYAA O.M. “K voprosu o dolgih glasnıh v tuvinskom yazıke”, Uçenie Zapiski XX, Kızıl 2004, 330-338.

  • SAYAA O. M. “K voprosu o naliçii perviçnıh dolgix glasnıh v Tuvinskom yazıke”, Ejegodnik-İsat, Abakan 2005, 90-92.

  • SALZINMAA SAT, Ş. Ç.. (=ATLD) Amgı Tıva literaturlug dıl, Kızıl 1980.

  • TATARİNTSEV B. İ. (=ESTY) Etimologiçeskiy slovar’ tuvinskogo yazıka I, II, III, IV, Novosibirsk.

  • TATARİNTSEV B. İ. Mongolskoe yazıkovoe vliyanie na tuvinskuyu leksiku, Kızıl 1976.

  • TATARİNTSEV B.İ.. “O proishojdenii nazalizovannıh glasnıh v Tuvinskom i drugix Tyurkskih Yazıkah”, Gumanitarnıye İssledovaniya v Tuve, Moskva 2001, 13-22.

  • TENİŞEV E. R. (=TRS) Tuvinsko-Russkiy slovar’, Moskva 1968.

* Arş. Gör., Ege Üniversitesi, Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Lehçeleri, İZMİR.

1 Ayrıntılı bilgi için bk. K.A. Biçeldey, Faringalizatsiya v Tuvinskom Yazıke (Tuvacada Faringalizasyon), Kızıl 1999.

2 Diğer lehçelerdeki uzunluklarla ilgili bilgi için bk. Gülsüm Killi, Hakas Türkçesindeki Ünlü Uzunlukları ve Oluşma Şartları Üzerine, Modern Türklük Araştırmaları Dergisi C.1, S. 1, Kasım 2004, ss.42-54; Cıldız Alimova, Kırgız Türkçesinde Aslî Ünlü Uzunlukları, Turkish Studies/Türkoloji Araştırmaları Dergisi, V. 2, 2007; Ercan Alkaya, Sibirya Tatar Türkçesindeki Uzun Ünlüler Üzerine Bir Değerlendirme, Turkish Studies/Türkoloji Araştırmaları Dergisi, V. 3-4, 2008.

3 Saaya O. M. “K voprosu o naliçii perviçnıh dolgix glasnıh v Tuvinskom yazıke” (Tuvacada birincil uzun ünlülerin varlığı sorunu) adlı makalesinde bunları değerlendirmiş ve düün kelimesindeki uzunluğun birincil olmadığını ve bu kelimenin iki sözün birleşmesiyle oluştuğunu belirtmiştir: düün şeklinde geliştiğini söyler. kuura- fiilindeki uzunluğu ise kabul etmekle birlikte fiilin kökünün kuu “boz” şeklinde düşünür ve kuura- “güneşte renginin solması” anlamının bu kökle ilgili olduğunu belirtir.

4 A. A. Pal’mbah, Dolgıye i poludolgiye glasnıye Tuvinskogo yazıka, İssledovaniya po sravnitel’noy grammatike Tyurkskix yazıkov-fonetika, Moskva 1955, 175-181.Ayrıca konuyla ilgili diğer araştırmacıların görüşleri için bk. Tatarintsev, O proishojdenii nazalizovannıh glasnıh v Tuvinskom i drugix Tyurkskih Yazıkah, Gumanitarnıye İssledovaniya v Tuve, 13-22; K. A. Biçeldey, Nazalizovannıye glasnıye sovremennogo Tuvinskogo yazıka, İssledovaniye zvukovıh sistem sibirskih yazıkov, Novosibirsk, 1979, 29-34.

5 Tuva Türkçesinde ET. yalaŋuz kelimesiyle ilgili olabileceği düşünülen çaaskan şekli yanında çaŋgıs “bir, tek” kelimesi de bulunmaktadır.

6 N.F. Katanov, Opıt issledovaniya urjanhayskogo yazıka s ukazaniem glavneysih rodstvennıh otnoşeniy ego k drugim yazıkam tyurkskogo kornya, Kazan 1903.

7 B. İ. Tatarintsev, Mongolskoe yazıkovoe vliyanie na tuvinskuyu leksiku, Kızıl 1976.

8 V. İ. Rassadin, Mongolo-buryatskie zaimstvovaniya v sibirskih tyurkskih yazıkah, Moskva 1980.

9 Bayarma Khabtagaeva, Mongolic Elements in Tuvan, Harrasowitz Verlag, 2009.

10 Bu kelime için uzunluğa dönüşme süreci hala tamamlanmamıştır diyebiliriz. Hem sözlüklerde hem de güncel metinlerde hala ugulza ve uulza şekilleri dönüşümlü olarak kullanılmaktadır. Hatta kullanım sıklığı bakımından ugulza şekli ağır basmaktadır. TRS s. 441’de uulza madde başı için bk. ugulza şekilde verilir. TRS 443’te ugulza, ugulzalaar, ugulzaladır, ugulzalançak, ugulzalıg madde başları bulunmaktadır.



Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©anasahife.org 2016
rəhbərliyinə müraciət